Filozofia i literatura romantyzmu

Czym jest europejski romantyzm? To epoka charakteryzująca się idealizmem romantycznym, wiarą w wyższe wartości i przewagę sfery duchowej nad materialną.

Quote: Johann Gottlieb Fichte cytaty podkreślały, że "idea jest pierwotna wobec bytu. Wszystkie rzeczy są przedstawieniami jaźni, świadomości."

Idealizm absolutny Fichtego zakładał, że świadome i etyczne działanie jednostki, nawet wbrew osobistym korzyściom, świadczy o jej wolności.

Literatura romantyczna kontynuowała oświeceniowe tendencje sentymentalizmu, propagując powrót do natury i kreując bohaterów o czułym sercu. Twórcy zwracali się ku sferze metafizycznej i irracjonalnej, dążąc do zgłębienia tajemnic świata.

Vocabulary: Metafizyka to dziedzina wiedzy zajmująca się rozważaniami o kwestiach pozazmysłowych i niedostępnych racjonalnemu poznaniu.

Vocabulary: Irracjonalizm to postawa polegająca na kierowaniu się w życiu instynktem, wiarą, uczuciem i przeczuciem.

Inspiracjami dla romantyków były: tajemnicze zjawiska, miłość, orientalizm, twórczość ludowa, dzieła Szekspira, podróże i natura. W romantyzmie dokonała się artystyczna nobilitacja ludzkiej psychiki i uczuciowości, a poeci ukazywali skrajność emocji.

Definition: Wieszcz to człowiek natchniony, prorok przepowiadający przyszłość państw lub narodów.

Sztuka i chronologia polskiego romantyzmu

Romantyzm wpłynął na różne dziedziny sztuki, w tym architekturę (neogotyk) i malarstwo, które skupiało się na duchowości i emocjonalności, szczególnie w pejzażach.

Highlight: Synteza sztuk, czyli łączenie w jednym utworze elementów z różnych dziedzin artystycznych, była charakterystyczna dla romantyzmu.

Ramy czasowe romantyzmu w Polsce obejmują:

1. Fazę wczesną $1795-1821$:

   • 1797 - Józef Wybicki tworzy "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech"
   • 1817 - powstanie Towarzystwa Filomatów
   • 1820 - Adam Mickiewicz pisze "Odę do młodości"

2. Przełom romantyczny $1822-1830$:

   • 1822 - wydanie I tomu "Poezji" Mickiewicza z "Balladami i romansami"
   • 1823 - proces filomatów
   • 1824 - zesłanie Mickiewicza w głąb Rosji
   • 1830 - wybuch powstania listopadowego

Te wydarzenia kształtowały polski romantyzm, ściśle wiążąc go z sytuacją polityczną kraju i dążeniami niepodległościowymi.

Początki i charakterystyka romantyzmu

Romantyzm europejski narodził się na przełomie XVIII i XIX wieku, inspirowany ideami Wielkiej Rewolucji Francuskiej i rządami Napoleona. Kiedy rozpoczyna się romantyzm w Europie? Około 1800 roku, trwając do końca lat 40. XIX wieku.

Highlight: Polski romantyzm rozpoczął się później, w 1822 roku, wraz z publikacją pierwszego zbioru poezji Adama Mickiewicza, i trwał do upadku powstania styczniowego w 1864 roku.

Nazwa epoki wywodzi się od słowa "romantyczny", pierwotnie używanego w Anglii do opisu malowniczych krajobrazów, a później rozszerzonego na określenie marzycielskiego, uczuciowego charakteru i nowatorskiej poezji.

Definition: Preromantyzm to okres poprzedzający właściwy romantyzm, charakteryzujący się odejściem od klasycystycznych reguł sztuki i zwrotem ku uczuciom i naturze.

Ważnym nurtem preromantycznym był niemiecki "Sturm und Drang" (Burza i Napór), który podkreślał wagę uczuć, intuicji oraz kultury ludowej, wyrażając bunt przeciwko mieszczańskiej hipokryzji i zniewoleniu jednostki.

Example: W twórczości preromantyków pojawiały się motywy śmierci, duchów, grobowców i ruin, wprowadzające mroczny i tajemniczy nastrój, co dało początek gotycyzmowi.