Bohater i problematyka opowiadania
Głównym bohaterem jest Szymon Winrych - powstaniec, który mimo świadomości nieuchronnej porażki, walczy do końca. Jest zdeterminowany i wytrwały, pokonuje liczne trudności: mróz, głód i osamotnienie. Jego heroizm wyraża się w bezgranicznym poświęceniu dla ojczyzny, nawet gdy modli się i wybacza swoim prześladowcom.
Drugim ważnym bohaterem jest chłop z pobliskiej wsi, który obdziera umierającego powstańca z ubrań i zabiera jego broń. Jego zachowanie pozbawione jest empatii czy moralności, ale Żeromski przedstawia to zachowanie w kontekście trudnej sytuacji społecznej - chłopstwa wykorzystywanego przez zamożnych właścicieli ziemskich.
Problematyka opowiadania koncentruje się wokół stosunków społecznych w Polsce jako przyczyny klęski powstania. Autor wskazuje na brak jedności i solidarności narodowej. Chłop nie pomaga powstańcowi, bo nie ma świadomości narodowej - "nikt go tego nie nauczył". Symboliczna śmierć bohatera, którego ciało staje się pożywieniem dla innych organizmów, podkreśla bezsensowność ofiary jednostki.
Warto zapamiętać! Opowiadanie ma narratora trzecioosobowego i obiektywnego, a jego zwarta fabuła służy ukazaniu bolesnej prawdy o społeczeństwie polskim i bezcelowości powstańczego zrywu.
