Sinusoida Krzyżanowskiego
Sinusoida Krzyżanowskiego dzieli historię literatury na dwa typy epok, które występują na przemian. Na górnej części wykresu znajdują się epoki racjonalne, w których ceniono wiedzę i rozum. Zaliczamy do nich: antyk, renesans, oświecenie, pozytywizm i dwudziestolecie międzywojenne.
Na dolnej części wykresu umieszczono epoki irracjonalne, które przedkładały wiarę i uczucia nad rozum. To średniowiecze, barok, romantyzm i Młoda Polska. Te okresy cechowały się większym skupieniem na duchowości, emocjach i metafizyce.
Taki podział pomaga zrozumieć, dlaczego pewne wartości i idee powracają cyklicznie w kulturze. Każda nowa epoka stanowiła zwykle reakcję na poprzednią - gdy ludzie mieli dość racjonalizmu, zwracali się ku uczuciom, a gdy irracjonalizm przestawał wystarczać, powracali do rozumu.
Ciekawostka: Nazwa "sinusoida" wzięła się stąd, że wykres przypomina falę sinusoidalną, gdzie kolejne epoki płynnie przechodzą od jednego ekstremum do drugiego - od skrajnego racjonalizmu do głębokiego irracjonalizmu.