Podstawowe informacje o utworze

"Skąpiec" to komedia z epoki baroku, która łączy cechy komedii klasycznej, charakterów, intrygi oraz dell'arte. Akcja rozgrywa się w XVII-wiecznym Paryżu, co nadaje utworowi uniwersalny wymiar, niezależny od konkretnego momentu historycznego.

Główną problematyką utworu są pieniądze i ich wpływ na ludzkie zachowanie. Molier bezlitośnie obnaża skąpstwo jako jedną z największych ludzkich namiętności, która może przerodzić się w prawdziwą obsesję. Harpagon, główny bohater, podporządkowuje całe swoje życie gromadzeniu majątku, nie zważając na dobro najbliższych.

Kolejnym ważnym zagadnieniem są relacje rodzinne, które w domu Harpagona uległy całkowitemu zniszczeniu. Ojciec traktuje swoje dzieci jak potencjalne źródło zysku, nie okazując im miłości ani troski. W rezultacie ani Eliza, ani Kleant nie czują do ojca przywiązania, a jedynie strach i niechęć.

Warto zapamiętać! Molier w "Skąpcu" stawia młode pokolenie przeciwko starszemu, wyraźnie opowiadając się po stronie młodych, którzy walczą o prawo do decydowania o własnym życiu.

Główne motywy w utworze

Motyw miłości napotykającej przeciwności jest jednym z kluczowych w komedii. Zarówno uczucie Elizy do Walerego, jak i Kleanta do Marianny, napotyka na przeszkodę w postaci skąpego ojca, który widzi w małżeństwach dzieci jedynie potencjalną korzyść materialną.

Rodzina w "Skąpcu" przedstawiona jest w kilku odsłonach. Z jednej strony widzimy nieszczęśliwą rodzinę Harpagona, całkowicie podporządkowaną jego obsesji na punkcie pieniędzy. Z drugiej - Anzelm reprezentuje model rodzica kochającego i hojnego, który cieszy się z odnalezienia dzieci i pragnie ich szczęścia.

Motyw małżeństwa pojawia się w trzech różnych ujęciach. Dla Kleanta i Elizy ma być związkiem opartym na miłości. Dla Marianny to sposób zapewnienia utrzymania matce. Natomiast Harpagon postrzega małżeństwo wyłącznie jako transakcję finansową i sposób na pomnożenie majątku.

Bardzo istotny jest również motyw władzy rodzicielskiej, która w niewłaściwych rękach staje się narzędziem opresji. Harpagon wykorzystuje swoją pozycję, by całkowicie kontrolować życie dzieci, nie licząc się z ich uczuciami czy pragnieniami.

Pamiętaj! Przeciwieństwem skąpego Harpagona jest hojny Anzelm, który pokazuje właściwy model rodzica – kochającego i wspierającego swoje dzieci.

Streszczenie akcji (część pierwsza)

Akcja komedii zaczyna się od rozmowy Walerego i Elizy, którzy martwią się o swoją przyszłość. Walery, który uratował Elizę od utonięcia, postanawia przypodobać się jej skąpemu ojcu. Równocześnie Kleant zwierza się siostrze, że zakochał się w ubogiej Mariannie i obawia się sprzeciwu ojca.

Kiedy pojawia się Harpagon, natychmiast zaczyna wypominać synowi rozrzutność. Niespodziewanie oznajmia też swoje plany: sam zamierza ożenić się z Marianną, Elizę wydać za Anzelma, a dla Kleanta znalazł bogatą wdowę. Walery próbuje dyskretnie interweniować, ale nie przynosi to rezultatu.

W akcie drugim Kleant próbuje pożyczyć pieniądze, ale okazuje się, że nieświadomie negocjuje z własnym ojcem, działającym jako lichwiarz. Między ojcem a synem dochodzi do kłótni. Tymczasem swatka Frozyna informuje Harpagona o pozytywnym przebiegu rozmów z Marianną.

Akt trzeci ukazuje przygotowania do przyjęcia, podczas których Harpagon wydaje absurdalne polecenia, chcąc zaoszczędzić na wszystkim. Marianna, która przybywa z wizytą, jest przerażona perspektywą małżeństwa z Harpagonem. Kleant, wykorzystując dwuznaczne wypowiedzi, wyznaje jej swoje uczucia, co ona dyskretnie odwzajemnia.

Zwróć uwagę! Sceny przygotowań do przyjęcia najlepiej pokazują absurdalną skąpość Harpagona, który chce zrobić dobre wrażenie, jednocześnie nie wydając ani grosza.

Streszczenie akcji (część druga)

W akcie czwartym Kleant, Marianna, Eliza i Frozyna szukają wyjścia z trudnej sytuacji. Harpagon widzi, jak Kleant całuje rękę Marianny, co wzbudza jego podejrzenia. Podstępem zmusza syna do wyznania uczuć, po czym wybucha między nimi gwałtowny konflikt. Ojciec grozi wydziedziczeniem, jeśli Kleant nie zrezygnuje z zalotów do Marianny.

Akt piąty przynosi rozwiązanie konfliktu. Strzałka wykrada Harpagonowi szkatułkę ze złotem, co doprowadza skąpca do szaleństwa. Podejrzenie pada na Walerego, który nieświadomy o co chodzi, przyznaje się do uczucia wobec Elizy. To jeszcze bardziej rozsierdza Harpagona.

Niespodziewanie okazuje się, że Walery jest zaginionym synem Anzelma i bratem Marianny. Mimo to Harpagon pozostaje nieustępliwy do momentu, gdy Kleant obiecuje zwrócić mu szkatułkę w zamian za zgodę na ślub z Marianną. Anzelm wspiera młodych i obiecuje pokryć wszystkie koszty, co ostatecznie przekonuje Harpagona.

Komedia kończy się szczęśliwie dla młodych par, a Harpagon może ponownie cieszyć się swoją szkatułką.

Ciekawostka! Postać Harpagona stała się tak rozpoznawalna, że jego imię w wielu językach stało się synonimem skąpca i dusigrosza.

Cechy komedii molierowskiej i znaczenie utworu

Komedia molierowska, której doskonałym przykładem jest "Skąpiec", łączy w sobie różne konwencje gatunkowe. Jej cechą charakterystyczną jest wyraziste nakreślenie postaci głównego bohatera, pod którego zabawną powierzchownością kryje się tragiczny wymiar jego życia.

Molier mistrzowsko wykorzystuje trzy rodzaje komizmu: sytuacyjny (związany z różnymi nieporozumieniami), językowy oraz komizm postaci. Szczególnie wyrazisty jest komizm sytuacyjny, widoczny w scenach przyjęcia czy poszukiwania szkatułki.

Struktura utworu opiera się na misternie skonstruowanym scenariuszu, który splata kilka wątków i opiera się na przejaskrawionych, niemal kukiełkowych postaciach. Jednocześnie w komedii obecne są elementy tragiczne, dotyczące zniszczonych relacji rodzinnych i emocjonalnych.

Molier wyraźnie staje po stronie młodego pokolenia, przedstawiając je jako naturalne, szczere i kierujące się uczuciami. Przeciwstawia je starszemu pokoleniu, reprezentowanemu przez Harpagona, które żyje według sztywnych schematów i kieruje się egoistycznymi pobudkami.

Zapamiętaj! "Skąpiec", choć rozśmiesza publiczność, niesie głębokie przesłanie o destrukcyjnej sile chciwości i skąpstwa, które potrafią zniszczyć najbliższe relacje rodzinne.