Podstawowe informacje o "Syzyfowych pracach"

Powieść łączy wątek psychologiczny (dojrzewanie głównego bohatera) z wątkami obyczajowymi (życie w małym miasteczku). Akcja rozgrywa się w latach 90. XIX wieku (1871-1880) w Psarach, Ciekotach i Kielcach.

Tytuł utworu ma symboliczne znaczenie - syzyfowa praca to ciężki, pozornie bezsensowny wysiłek. W powieści odnosi się do walki z rusyfikacją i wszelkich starań bohaterów o zachowanie polskości.

Najważniejsze motywy w utworze to: przemiana bohatera (Marcin zostaje patriotą dzięki wierszowi polskiego kolegi), dojrzewanie, miłość (między Marcinem a Birutą), przyjaźń, rusyfikacja, patriotyzm oraz rola literatury.

Warto zapamiętać! Powieść pokazuje, jak ważną rolę w kształtowaniu tożsamości narodowej może odegrać literatura - jeden wiersz potrafi obudzić uczucia patriotyczne u młodego człowieka.

Plan wydarzeń zaczyna się od nauki Marcina w szkole w Owczarach, przez egzaminy do gimnazjum w Klerykowie i korepetycje u Majewskiego, zamieszkanie u "Starej Przepiórzycy", śmierć matki, utratę zapału do nauki, wakacje w Gawronkach, aż po nowe metody rusyfikacji i poddanie się im.

Bohaterowie i dalsze losy Marcina

Historia Marcina nabiera tempa, gdy poznaje Andrzeja Radka, przeżywa sprzeciw Tomasza Waleckiego wobec ośmieszania religii oraz wstrząs psychiczny po usłyszeniu "Reduty Ordona" czytanej przez Bernarda. Doświadcza także pierwszej miłości do Anny Stogowskiej "Biruty".

Końcowe wydarzenia to wakacje w Gawronkach, powrót do Klerykowa, rozpacz po ukochanej, która wyjechała do Rosji, oraz pomocna dłoń Andrzeja Radka.

Główni bohaterowie powieści to:

• Marcin Borowicz - syn drobnej szlachty, właścicieli Gawronek, bohater dynamiczny, który przechodzi przemianę w patriotę
• Anna Stogowska "Biruta" - córka lekarza wojskowego, cicha, ukochana Marcina
• Andrzej Radek - pochodzi z biednej rodziny, ma duże ambicje, wierny przyjaciel Marcina
• Bernard Zygier - patriota, który czytając "Redutę Ordona" wywołuje przełom w świadomości kolegów

Ciekawostka! Postać Andrzeja Radka pojawia się także w innym utworze Żeromskiego - "Ludziach bezdomnych", gdzie jego losy są kontynuowane jako studenta medycyny i później lekarza.