Rozdział 4-6: Marcin w gimnazjum

Marcin Borowicz dostaje się do klasy wstępnej gimnazjum w Klerykowie. Zamieszkuje na stancji pani Przepiórkowskiej, gdzie poznaje nowych kolegów i dorosłych dyskutujących o polityce.

Example: Dyskusje dorosłych dotyczą m.in. upowszechnienia oświaty i oceny powstania styczniowego.

W nauce pomaga mu starszy uczeń, Wiktor Pigwański. Na stancji Marcin zaprzyjaźnia się z braćmi Daleszowskimi i Szwarcem.

Quote: "Na stancji kwitnie życie towarzyskie."

Wiosną Marcin odwiedza rodzinny dom w Gawronkach, co sprawia mu wielką radość.

Rozdział 7-9: Trudności i kary

Latem umiera matka Marcina, co wpływa na pogorszenie jego wyników w nauce. Borowicz zaczyna wagarować i oszukiwać nauczycieli.

Highlight: Marcin przypadkowo staje się świadkiem konfliktu między księdzem a inspektorem gimnazjum o język śpiewanych hymnów.

Nowym opiekunem klasy zostaje profesor Rudolf Leim, surowo egzekwujący zakaz używania języka polskiego. Uczniowie boją się szczególnie profesora Nogackiego, uczącego matematyki po rosyjsku.

Definition: Stancja - prywatna kwatera wynajmowana uczniom.

Marcin i koledzy zostają przyłapani na strzelaniu z pistoletu w parku. Unikają wydalenia ze szkoły dzięki sprytnej wymówce Borowicza.

Rozdział 10-12: Wakacje i nowe porządki

Marcin Borowicz spędza wakacje w Gawronkach, poznając okolicę i słuchając opowieści o powstaniu styczniowym.

Quote: "Szymon Noga opowiada Marcinowi o uratowaniu wziętego do niewoli powstańca i walkach z moskalami, których nazywa rabusiami."

W gimnazjum nowe władze wprowadzają system policyjny oparty na szpiegowaniu i rewizjach. Jednocześnie starają się pozyskać przychylność uczniów.

Andrzej Radek, syn fornala, zostaje przyjęty do 5 klasy gimnazjum. Jako uczeń pochodzenia chłopskiego staje się obiektem kpin kolegów.

Vocabulary: Fornal - pracownik folwarku zajmujący się końmi i transportem.

Syzyfowe prace - streszczenie szczegółowe ukazuje, jak system edukacji w zaborze rosyjskim wpływał na kształtowanie się tożsamości młodych Polaków.

Rozdział 1-3: Początki edukacji Marcina

Ośmioletni Marcin Borowicz rozpoczyna naukę w wiejskiej szkole w Owczarach. Poznaje nauczyciela Ferdynanda Wiechowskiego i kolegów z klasy, w tym wyróżniającego się Piotra Michcika. Szkoła skupia się głównie na nauce języka rosyjskiego.

Highlight: Codzienne śpiewanie prawosławnych pieśni po rosyjsku symbolizuje rusyfikację.

Podczas wizytacji inspektora Jaczminiewa wychodzi na jaw słabe przygotowanie uczniów. Wiechowski unika dymisji dzięki oskarżeniom mieszkańców o zmuszanie dzieci do śpiewania pieśni prawosławnych.

Marcin przygotowuje się do egzaminu do gimnazjum w Klerykowie. Jego matka zapisuje go na dodatkowe lekcje u profesora Majewskiego.

Vocabulary: Rusyfikacja - polityka mająca na celu narzucenie rosyjskiej kultury i języka podbitym narodom.