Wojna i okupacja – podstawowe pojęcia
Okres 1939-1945 wyróżnia się w historii literatury ze względu na powszechność oddziaływania II wojny światowej, niespotykane wcześniej okrucieństwo i masową skalę zbrodni. Literatura tego czasu nosi piętno apokalipsy spełnionej – całkowitego załamania dotychczasowego porządku świata.
W tekstach z tego okresu często pojawiają się odniesienia do holokaustu – systematycznej zagłady około 6 milionów europejskich Żydów, dokonanej przez niemieckich nazistów i ich współpracowników. Szczególne miejsce zajmuje tzw. pokolenie Kolumbów – generacja polskiej młodzieży, której wejście w dorosłość przypadło na lata wojny. Byli to ludzie wykształceni, wychowani w szacunku do romantycznej tradycji niepodległościowej, których życiorysy zostały brutalnie przerwane lub na zawsze naznaczone wojną.
Literatura tego okresu dokumentuje także zbrodnie wojenne, takie jak zbrodnia katyńska (rozstrzelanie polskich oficerów i inteligencji przez NKWD) czy funkcjonowanie obozów koncentracyjnych. Ważnym wydarzeniem było również powstanie warszawskie (1 sierpnia – 2 października 1944 r.) – zbrojne wystąpienie Polaków przeciwko niemieckim okupantom.
Warto zapamiętać! Pojęcie poezji tyrtejskiej – utworów nawołujących do walki w obronie ojczyzny, inspirowanych twórczością starożytnego greckiego poety Tyrtajosa. Ten rodzaj poezji był szczególnie ważny dla podtrzymania ducha oporu podczas okupacji.
