Zdania złożone współrzędnie

Zdania złożone współrzędnie to takie, w których zdania składowe mogą istnieć niezależnie od siebie. Uzupełniają się nawzajem i określają. Wyróżniamy cztery rodzaje takich zdań.

Zdania łączne zawierają informacje o czynnościach lub zdarzeniach, które dzieją się równocześnie. Łączą je spójniki: i, oraz, ani, ni, tudzież. Na przykład: "Idę do parku, jem lody, słucham muzyki oraz trenuję."

Zdania rozłączne przedstawiają treści, które wzajemnie się wykluczają. Używamy tu spójników: albo, bądź, czy, lub. Przykład: "Przeczytam książkę albo obejrzę film."

Warto zapamiętać! Wykresy zdań złożonych współrzędnie zawsze przedstawiamy poziomo, z numerami dla każdego zdania składowego, a w miejscu kropek piszemy spójnik.

Zdania przeciwstawne zawierają treści, które są ze sobą w jakiś sposób sprzeczne. Łączą je spójniki: lecz, ale, zaś, natomiast, jednak. Na przykład: "Lubię filmy, ale nie gdy są straszne."

Zdania wynikowe to takie, w których treść pierwszego zdania składowego logicznie wywołuje treść drugiego. Używamy spójników: więc, toteż, zatem, dlatego. Przykład: "Była smutna, więc ją pocieszyłam."

Zdania złożone podrzędnie

W zdaniu złożonym podrzędnie zdania składowe są od siebie zależne. Zdanie nadrzędne jest uzupełniane przez zdanie podrzędne. Łączą je spójniki (że, gdyż, bo, jeśli) lub zaimki względne (który, jaki, gdzie, kiedy).

Zdanie podrzędne może zastępować różne części zdania nadrzędnego, np.:

• Zdanie podmiotowe (kto? co?) - "Zachwyca mnie, że ktoś tak świetnie prowadzi notatki."
• Zdanie orzecznikowe (jaki jest? kim jest?) - "Nadzieja jest tym, co pozwala mu przetrwać."
• Zdanie przydawkowe (jaki? którego? ile?) - "Czytałam książkę, którą mi poleciłaś."

Rodzaje zdań podrzędnych (ciąg dalszy)

Zdania dopełnieniowe odpowiadają na pytania związane z dopełnieniem (kogo? czego? komu? itd.). Przykład: "Spodziewałam się, że mnie odwiedzisz." Te zdania uzupełniają główną myśl zdania nadrzędnego.

Zdania okolicznikowe dzielimy na kilka rodzajów, w zależności od tego, na jakie pytanie odpowiadają:

• Okolicznikowe czasu (kiedy? jak długo?) - "Wrócę, kiedy nadejdzie pora."
• Okolicznikowe miejsca (gdzie? skąd? dokąd?) - "Zamieszkam tam, gdzie będzie cicho."
• Okolicznikowe sposobu (jak? w jaki sposób?) - "Wykonam to tak, jak sobie zaplanowałam."

Pamiętaj! Zdania składowe w zdaniu złożonym podrzędnie zawsze oddzielamy przecinkiem!

Są też inne rodzaje zdań okolicznikowych:

• Okolicznikowe celu (po co? w jakim celu?) - "Zostaję, aby dokończyć ćwiczenia."
• Okolicznikowe przyczyny (dlaczego? z jakiego powodu?) - "Nie przyszedł, bo był chory."
• Okolicznikowe warunku (pod jakim warunkiem?) - "Zdążę, jeśli się pospieszę."
• Okolicznikowe przyzwolenia (mimo co? mimo czego?) - "Wyszedł, mimo że była ulewa."

Rozpoznawanie rodzajów zdań złożonych pomoże Ci lepiej rozumieć teksty i tworzyć ciekawsze wypracowania. Umiejętność ta przyda Ci się też podczas analizy wierszy i innych utworów literackich.