Składnia zdań złożonych
Zdanie złożone składa się z przynajmniej dwóch zdań pojedynczych i zawiera co najmniej dwa orzeczenia. Kiedy analizujesz zdanie złożone, musisz:
- znaleźć wszystkie orzeczenia
- wyodrębnić i ponumerować zdania składowe
- określić relację między nimi (współrzędna lub podrzędna)
- narysować wykres pokazujący ich zależności
Zdania złożone dzielą się na dwa główne typy:
- Zdania złożone współrzędnie - żadne ze zdań składowych nie jest nadrzędne ani podrzędne wobec drugiego (np. "Zbudowali wspaniały dom i wprowadzili się do niego").
- Zdania złożone podrzędnie - jedno zdanie jest podrzędne w stosunku do drugiego (np. "Kiedy zbudowali wspaniały dom, wprowadzili się do niego").
Wskazówka: Aby łatwo rozpoznać typ zdania złożonego, zwróć uwagę na spójniki - niektóre z nich występują tylko w zdaniach określonego typu!
Zdania złożone współrzędnie dzielą się na cztery rodzaje:
- Łączne - połączone spójnikami: i, oraz, ani, ni, jak również (np. "Odwiedzili sklepy i kupowali prezenty")
- Rozłączne - połączone spójnikami: albo, lub, bądź, czy (np. "Wstanę rano albo znowu spóźnię się do szkoły")
- Wynikowe - połączone spójnikami: więc, zatem, toteż, dlatego (np. "Jest pracowity, toteż osiąga sukcesy")
- Przeciwstawne - połączone spójnikami: ale, jednak, a, zaś, natomiast (np. "Ma dużo czasu, jednak go marnuje")
Potrafisz już pewnie rozpoznać rodzaje zdań złożonych współrzędnie! Przeanalizuj przykład: "Napisałem wypracowanie, ale nie zdążyłam się nauczyć" - to zdanie złożone współrzędnie przeciwstawne.