Powstanie w getcie warszawskim - fakty i liczby

Powstanie w getcie warszawskim wybuchło 19 kwietnia 1943 roku, ale to Niemcy wyznaczyli tę datę swoją akcją likwidacyjną. Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB) liczyła zaledwie 40 osób, a jej komenda tylko 5 członków - to pokazuje, jak niewielkie siły stawiły czoła całej niemieckiej machinie wojennej.

Życie w getcie było dramatycznie trudne. Broń była na wagę złota - rewolwer kosztował od 3 do 15 tysięcy złotych, a ceny rosły wraz ze zbliżaniem się powstania. Ukrycie Żyda po aryjskiej stronie kosztowało 2-5 tysięcy, w zależności od tego, czy dana osoba wyglądała "żydowsko" i czy miała charakterystyczny akcent.

Głód w getcie przeszedł przez trzy fazy: od szukania jedzenia, przez brak podstawowych produktów, aż do skrajnego wygłodzenia prowadzącego do śmierci. Przeciętna waga mieszkańców wynosiła 30-40 kg, a najniższa odnotowana waga to 24 kg u trzydziestoletniej kobiety. Paradoksalnie, tylko mózg u skrajnie wygłodzonych ludzi się nie zmniejszał.

Ciekawostka: Powstańcom udało się zabić około 100 Niemców podczas wysadzania bramy w getcie fabryki szczotek - to tam odbyły się pierwsze działania bojowe powstania.

Bohaterowie i świadkowie historii

Mordechaj Anielewicz był komendantem powstania i symbolem żydowskiego oporu. Przed wojną pomagał matce, malując skrzela ryb na czerwono, które ta sprzedawała. 8 maja 1943 roku zastrzelił swoją dziewczynę Mirę, a potem siebie w bunkrze na Miłej 18 - było to zbiorowe samobójstwo, w którym zginęło ponad 80 osób.

Wśród innych ważnych postaci znajdziemy Arie Wilnera - przedstawiciela ŻOB-u po stronie aryjskiej, który ukrywał się w klasztorze i był łącznikiem z Armią Krajową. Doktor Teodozja Goliborska to jedyna lekarka, która przeżyła - prowadziła badania nad chorobą głodową i po wojnie wyjechała do Australii.

Po wojnie profesor Jan Moll dokonał przełomowych operacji serca w szpitalu w Radomiu, a jego asystentem był sam Edelman. Wśród pacjentów znajdowali się pan Rzewuski (pierwsza operacja w zawale), Mania Bubnerowa (która wcześniej sprzedawała długopisy) czy chory na serce alpinista pan Wilczkowski.

Jürgen Stroop, esesman odpowiedzialny za likwidację getta, otrzymał wyrok śmierci za zbrodnie wojenne. Później spotkał się z Edelmanem na życzenie prokuratury w celu ustalenia szczegółów topograficznych.

Pamiętaj: Te historie pokazują, że za wielkimi wydarzeniami historycznymi stoją konkretni ludzie z ich codziennymi problemami, marzeniami i dramatycznymi wyborami.