Średnia arytmetyczna i mediana - podstawy

Średnia arytmetyczna to suma wszystkich wartości podzielona przez ich liczbę. Możemy ją obliczyć bezpośrednio lub wykorzystując częstotliwość występowania liczb. Na przykład dla ciągu 4,4,4,5,5,5,5,5,5,5 możemy obliczyć: $\frac{4+4+4+5+5+5+5+5+5+5}{10} = \frac{47}{10} = 4,7$ lub prościej $\frac{3 \cdot 4 + 7 \cdot 5}{10} = \frac{12+35}{10} = 4,7$

Mediana to wartość środkowa w uporządkowanym zbiorze danych. Dla ciągu 4,4,4,5,5,5,5,5,5,5 (już uporządkowanego) mamy 10 elementów (liczba parzysta), więc mediana to średnia z dwóch środkowych: $\frac{5+5}{2} = 5$.

💡 Pamiętaj! Przy nieparzystej liczbie danych mediana to po prostu środkowa wartość. Przy parzystej liczbie danych to średnia z dwóch środkowych wartości.

Spójrzmy na inny przykład: dla zbioru 1000, 3000, 3000, 3000, 3000, 4000 średnia arytmetyczna wynosi $\frac{1000 + 4000 + 4 \cdot 3000}{6} = \frac{27000}{6} = 4500$.

Zastosowanie mediany i średniej

Dla zbioru 1000, 3000, 3000, 3000, 3000, 4000 mediana wynosi 3000, ponieważ to środkowa wartość (średnia z dwóch środkowych 3000 i 3000). Zauważ, że mediana jest mniej wrażliwa na wartości skrajne niż średnia arytmetyczna.

Zobaczmy kolejny przykład: Dla pewnego zbioru 8 liczb średnia arytmetyczna wynosi $\frac{2,5 + 6,6}{8} = \frac{46}{8} = 5,75$. Możemy zauważyć, że średnia arytmetyczna jest przydatna do szybkiego podsumowania wszystkich wartości jednym liczbą.

Dla innego zbioru 10 liczb średnia to $\frac{3,5 + 7,6}{10} = \frac{57}{10} = 5,7$. Porównując te dwa zbiory, możemy szybko stwierdzić, że wartości w obu zbiorach są podobne.

🌟 Wskazówka: Medianę wybieraj, gdy w danych występują wartości odstające (np. jedna bardzo duża lub bardzo mała liczba), które mogłyby zniekształcić średnią arytmetyczną.