Ułamki dziesiętne

Ułamek dziesiętny to liczba zapisana z użyciem przecinka. Przykłady to: 0,1; 6,89; -4,9 czy -2,66. Możesz sobie wyobrazić, że cyfry przed przecinkiem to całości, a cyfry po przecinku to części całości.

Każdy ułamek dziesiętny można zamienić na ułamek zwykły. Na przykład 0,1 to po prostu 1/10, a 6,89 to 6 i 89/100. Przy liczbach ujemnych zasada jest taka sama - najpierw zapisujemy znak minus, a potem zamianę, np. -4,9 to -4 i 9/10.

Ważne jest zrozumienie, co oznaczają poszczególne cyfry po przecinku. Pierwsza cyfra po przecinku to dziesiąte części, druga cyfra to setne części, a trzecia to tysięczne części.

Ciekawostka! Kiedy kupujesz coś za 2,50 zł, to płacisz 2 złote i 50 groszy. Grosze to właśnie setne części złotego - stąd zapis z dwoma cyframi po przecinku.

Dodawanie i odejmowanie ułamków dziesiętnych

Dodawanie i odejmowanie ułamków dziesiętnych jest naprawdę proste! Wystarczy dodać lub odjąć osobno części przed i po przecinku. Na przykład 0,1 + 0,5 = 0,6, bo 0+0=0 i 1+5=6.

Przy trudniejszych przykładach, jak 3,15 + 6,75 = 9,90, musisz pamiętać o prawidłowym ustawieniu cyfr. Podobnie przy odejmowaniu - 10,55 - 4,23 = 6,32. Po prostu odejmujesz odpowiadające sobie cyfry.

Gdy liczby mają różną liczbę cyfr po przecinku, zapisz je w słupku tak, aby przecinki były pod sobą. Do "krótszej" liczby dopisz zera na końcu. Na przykład przy dodawaniu 5,317 + 2,42 zapisujesz drugą liczbę jako 2,420.

Ważne! Zawsze pamiętaj, że przecinek w wyniku musi być dokładnie pod przecinkami w liczbach, które dodajesz lub odejmujesz.

Przykłady działań pisemnych

Działania na ułamkach dziesiętnych możesz wykonywać pisemnie, ustawiając liczby w słupku. Przy dodawaniu 3,1 + 9,523 zapisz pierwszą liczbę jako 3,100, uzupełniając zerami, aby obie liczby miały tyle samo cyfr po przecinku.

Przy odejmowaniu, np. 15,3 - 7,211, również zapisz pierwszą liczbę jako 15,300. Dzięki temu łatwo odejmiesz odpowiadające sobie cyfry i uzyskasz poprawny wynik 8,089.

Mnożenie ułamków dziesiętnych wykonujemy podobnie jak mnożenie zwykłych liczb. Nie przejmuj się początkowo przecinkami - po prostu pomnóż cyfry ze sobą według zasad mnożenia pisemnego.

Sprytna wskazówka: Przy mnożeniu pisemnym uważaj na zera pojawiające się w wyniku - są one tak samo ważne jak inne cyfry i nie możesz ich pominąć!

Mnożenie ułamków dziesiętnych

Przy mnożeniu pisemnym ułamków dziesiętnych najpierw ignorujemy przecinki. Na przykład mnożąc 3,25 × 12,7, zapisujemy działanie w słupku i wykonujemy mnożenie tak, jakbyśmy mnożyli 325 × 127.

Po wykonaniu mnożenia liczymy, ile cyfr po przecinku mają łącznie obie liczby. W przykładzie 3,25 × 12,7 mamy dwie cyfry po przecinku w pierwszej liczbie i jedną w drugiej, czyli łącznie trzy. Dlatego w wyniku (41275) wstawiamy przecinek tak, aby po nim były trzy cyfry: 41,275.

Podobnie postępujemy w innych przykładach. Przy 8,25 × 6,14 mamy łącznie cztery cyfry po przecinku (po dwie w każdej liczbie), więc wynik to 50,6550. A przy 12,628 × 24 mamy trzy cyfry po przecinku łącznie (wszystkie w pierwszej liczbie), więc wynik to 303,072.

Pomocna wskazówka: Aby sprawdzić, czy dobrze wstawiłeś przecinek, możesz zrobić szybkie przybliżenie wyniku. Na przykład 3,25 × 12,7 to około 3 × 13 = 39, więc wynik około 41 ma sens!

Zasada dzielenia ułamków dziesiętnych

Dzielenie ułamków dziesiętnych ma sprytny trik! Najpierw przekształcamy działanie tak, aby dzielnik (liczba, przez którą dzielimy) stał się liczbą całkowitą. W tym celu przesuwamy przecinek w obu liczbach o tyle samo miejsc w prawo.

Na przykład, aby obliczyć 1,2 : 0,3, przesuwamy przecinek o jedno miejsce w prawo w obu liczbach. Otrzymujemy 12 : 3 = 4. Proste, prawda?

Przy trudniejszych przykładach robimy tak samo. Dzieląc 0,5 : 0,025, przesuwamy przecinek o trzy miejsca w prawo (bo tyle potrzeba, aby 0,025 stało się 25). Wtedy 0,5 staje się 500, a działanie to 500 : 25 = 20.

Przy 1,024 : 0,08 przesuwamy przecinek o dwa miejsca, otrzymując 102,4 : 8. Tutaj nasz dzielnik jest już liczbą całkowitą, więc możemy przejść do dzielenia pisemnego.

Super trik: Pamiętaj, że przesunięcie przecinka w prawo o jedno miejsce to to samo, co pomnożenie liczby przez 10. Przesunięcie o dwa miejsca to mnożenie przez 100, itd. Dlatego przesuwamy przecinek o tyle samo miejsc w obu liczbach - jakbyśmy mnożyli całe działanie przez tę samą liczbę!

Dzielenie pisemne ułamków dziesiętnych

Po przesunięciu przecinków wykonujemy zwykłe dzielenie pisemne. W przykładzie 0,5 : 0,025 = 500 : 25 dzielimy 500 przez 25 i otrzymujemy wynik 20.

Przy dzieleniu 1,024 : 0,08 = 102,4 : 8 musimy pamiętać, że dzielna nadal ma przecinek. Wykonujemy dzielenie pisemne, stawiając przecinek w wyniku dokładnie nad przecinkiem w dzielnej. Wynik to 12,8.

Sposób ten działa zawsze i pozwala zamienić trudne dzielenie ułamków na prostsze dzielenie liczb naturalnych lub takich, które mają mniej cyfr po przecinku.

Pamiętaj! Jeśli po przesunięciu przecinków dzielna nadal ma przecinek, to w wyniku dzielenia pisemnego przecinek musi być dokładnie nad przecinkiem w dzielnej. To pomoże Ci uniknąć błędów w obliczeniach!