Podstawy ułamków zwykłych

Ułamek zwykły składa się z licznika (liczba na górze), kreski ułamkowej i mianownika (liczba na dole). Na przykład w ułamku $\frac{3}{4}$ liczba 3 to licznik, a 4 to mianownik.

Ułamki możemy skracać, czyli upraszczać, dzieląc licznik i mianownik przez tę samą liczbę. Na przykład: $\frac{2}{4}$ po skróceniu przez 2 daje $\frac{1}{2}$, a $\frac{9}{12}$ po skróceniu przez 3 daje $\frac{3}{4}$.

Możemy też rozszerzać ułamki, mnożąc licznik i mianownik przez tę samą liczbę. Na przykład: $\frac{2}{5}$ rozszerzone przez 3 daje $\frac{6}{15}$, a $\frac{3}{8}$ rozszerzone przez 2 daje $\frac{6}{16}$.

💡 Ciekawostka: Ułamek właściwy to taki, w którym licznik jest mniejszy od mianownika (np. $\frac{3}{4}$), a ułamek niewłaściwy to taki, gdzie licznik jest większy lub równy mianownikowi (np. $\frac{4}{3}$).

Działania na ułamkach

Dodawanie ułamków o tych samych mianownikach jest proste - dodajemy tylko liczniki! Na przykład: $\frac{3}{5} + \frac{1}{5} = \frac{4}{5}$ lub $\frac{5}{8} + \frac{4}{8} = \frac{9}{8}$.

Podobnie przy odejmowaniu ułamków o tych samych mianownikach - odejmujemy liczniki. Na przykład: $\frac{4}{5} - \frac{3}{5} = \frac{1}{5}$ lub $\frac{14}{5} - \frac{3}{5} = \frac{11}{5}$.

Przy mnożeniu ułamków sprawa jest prosta - mnożymy liczniki przez liczniki i mianowniki przez mianowniki: $\frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} = \frac{3 \cdot 1}{4 \cdot 2} = \frac{3}{8}$.

Aby podzielić ułamki, mnożymy pierwszy ułamek przez odwrotność drugiego. Na przykład: $\frac{2}{5} : \frac{3}{8} = \frac{2}{5} \cdot \frac{8}{3} = \frac{16}{15}$.

💡 Wskazówka: Przy dzieleniu "odwracamy i mnożymy" - drugi ułamek odwracamy (zamieniamy miejscami licznik z mianownikiem) i mnożymy jak zwykłe ułamki.