Zaangażowanie Obywatelskie - Klasa 2 WOS

Społeczeństwo obywatelskie - fundamenty działania

Społeczeństwo obywatelskie to po prostu wszyscy ludzie, którzy nie siedzą z założonymi rękami, tylko aktywnie działają w różnych obszarach życia publicznego. To może być Ty, Twoi rodzice czy znajomi - każdy, kto chce coś zmienić.

Takie społeczeństwo pełni kilka super ważnych funkcji. Przejmuje zadania, których państwo nie może lub nie chce wykonać, pilnuje, żeby politycy nie robili głupot, i chroni nas przed tym, żeby rząd za bardzo wtrącał się w nasze prywatne sprawy.

Ruch organicznikowski z XIX wieku to świetny przykład takiego działania - wtedy Polacy pod zaborami postanowili działać oddolnie, żeby zachować polską kulturę i tożsamość.

Pamiętaj: Społeczeństwo obywatelskie to nie abstrakcja - to konkretne działania zwykłych ludzi, którzy chcą coś zmienić!

Organizacje pozarządowe - jak ludzie się organizują

Organizacje pozarządowe (NGO) to po prostu grupy ludzi, które działają niezależnie od państwa i nie myślą o zysku. W Polsce mamy trzy główne sektory: państwowy (urzędy), prywatny (firmy zarobkowe) i III sektor pozarządowy.

Stowarzyszenia może założyć minimum 7 osób, które same ustalają swoje cele i zasady działania. Jeśli chcesz coś prostszego, wystarczy stowarzyszenie zwykłe - tylko 3 osoby i regulamin zamiast skomplikowanego statutu.

Fundacje działają trochę inaczej - ktoś (fundator) daje pieniądze na konkretny społecznie użyteczny cel. Organizacje pożytku publicznego (OPP) to te najlepsze z najlepszych - mają specjalny status, bo działają dla dobra całego społeczeństwa.

Think tanki to z kolei organizacje pełne mądrych głów, które badają różne problemy i podpowiadają rozwiązania politykom.

Ciekawostka: W Polsce działa ponad 100 tysięcy organizacji pozarządowych - to pokazuje, jak aktywni są Polacy!

Spółdzielczość - razem łatwiej

Spółdzielczość to genialny pomysł - ludzie łączą siły, żeby wspólnie robić interesy i zaspokajać swoje potrzeby ekonomiczne. Spółdzielnia to taka firma, ale należąca do swoich członków, nie do jakiegoś bogatego właściciela.

Spółdzielnie działają na trzech fajnych zasadach: współpracy (pomagamy sobie), współdziałania i solidaryzmu (trzymamy się razem) oraz dążenia do efektywności (nie marnujemy pieniędzy).

W Polsce masz mnóstwo rodzajów spółdzielni. Od spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (SKOK) i banków spółdzielczych, przez spółdzielnie mieszkaniowe (może mieszkasz w bloku takiej spółdzielni?), aż po spółdzielnie mleczarskie czy nawet uczniowskie.

Niektóre z nich to prawdziwe giganty - jak Społem (sklepy spożywcze) czy Samopomoc Chłopska, które działają od dziesięcioleci.

Sprawdź: Czy w Twojej okolicy działają jakieś spółdzielnie? Może Twoi rodzice są członkami banku spółdzielczego?

Organizacje społeczno-zawodowe - obrońcy praw pracowników

Związki zawodowe to organizacje, które bronią praw pracowników przed nieuczciwymi pracodawcami. Działają dobrowolnie i niezależnie - nikt ich nie może zmuszać do konkretnych działań.

Największe centrale związkowe w Polsce to NSZZ "Solidarność" (tak, ta słynna Solidarność z czasów komunizmu!), OPZZ i FZZ. One zrzeszają mniejsze związki z całego kraju.

Po drugiej stronie barykady masz organizacje pracodawców, które bronią interesów firm i przedsiębiorców. Rada Dialogu Społecznego to miejsce, gdzie pracodawcy, pracownicy i rząd próbują się dogadać.

Samorządy zawodowe to coś innego - zrzeszają ludzi wykonujących zawody zaufania publicznego (jak lekarze, prawnicy). Tu członkostwo jest przymusowe - jeśli chcesz być lekarzem, musisz należeć do izby lekarskiej.

Grupy interesu uprawiają lobbing, czyli próbują wpływać na polityków, żeby ci podejmowali korzystne dla nich decyzje.

Zastanów się: Czy Twoi rodzice należą do jakichś związków zawodowych? Jak myślisz, czy to im pomaga w pracy?

Stowarzyszenie czy fundacja - jak wybrać?

Największa różnica między stowarzyszeniem a fundacją? W stowarzyszeniu najważniejsi są ludzie (członkowie), a w fundacji - pieniądze (majątek przekazany przez fundatora).

Stowarzyszenie może założyć grupa przyjaciół z dowolnym celem (byleby legalnym). Fundację zakłada ktoś, kto ma konkretne pieniądze na konkretny, społecznie użyteczny cel. W stowarzyszeniu najważniejsze decyzje podejmuje walne zebranie wszystkich członków, w fundacji - zarząd.

Spółdzielnia vs spółka to kolejna ważna różnica. Spółdzielnia działa dla swoich członków (kapitał społeczny), spółka - dla zysku (kapitał finansowy). W spółdzielni każdy ma jeden głos, w spółce - kto ma więcej pieniędzy, ten ma więcej do powiedzenia.

Ze spółdzielni możesz wystąpić w każdej chwili, ze spółki musisz komuś sprzedać swoje udziały. Spółdzielnie współpracują ze sobą, spółki ze sobą konkurują.

Pamiętaj: Wybór formy organizacyjnej zależy od Twoich celów - chcesz działać z grupą przyjaciół czy masz konkretny majątek na konkretny cel?