Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
System demokratyczny w Polsce opiera się na podziale i równowadze władzy. Władza ustawodawcza (parlament) tworzy prawo, a władza wykonawcza (rząd i prezydent) wprowadza je w życie.
W Polsce funkcjonuje model demokracji parlamentarnej, gdzie obywatele wybierają swoich przedstawicieli do sprawowania władzy w ich imieniu.
Warto zapamiętać! Demokracja pochodzi od greckich słów "demos" (lud) i "kratos" (władza), co oznacza "władzę ludu".
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
W demokracji bezpośredniej obywatele sami podejmują decyzje, bez pośredników. W Polsce taką formą jest referendum, w którym wszyscy uprawnieni mogą głosować np. w sprawie konstytucji.
Referendum pozwala na bezpośredni udział obywateli w podejmowaniu ważnych decyzji państwowych. Wynik referendum może być wiążący, jeśli weźmie w nim udział odpowiednia liczba uprawnionych.
W praktyce większość decyzji w Polsce podejmowana jest w systemie demokracji pośredniej, gdyż bezpośrednia byłaby trudna do zorganizowania przy każdej sprawie.
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
W polskim systemie demokracji pośredniej obywatele wybierają swoich przedstawicieli, którzy reprezentują ich interesy jako posłowie i senatorowie w Sejmie i Senacie.
Po wyborach zwycięskie partie najczęściej tworzą koalicję, która następnie formuje rząd z premierem i Radą Ministrów. Ten rząd sprawuje władzę wykonawczą - realizuje ustawy i zarządza państwem.
Parlament (Sejm i Senat) pełni funkcję kontrolną wobec rządu. Może uchwalać wotum nieufności wobec rządu lub poszczególnych ministrów, zmuszając ich do ustąpienia.
Ciekawostka: W polskiej demokracji pośredniej Twój głos w wyborach ma realny wpływ na to, kto będzie rządził krajem przez najbliższe lata!
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
Sejm składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych. W jego strukturze funkcjonują 3 komisje oraz Konwent Seniorów, który ustala plan pracy.
Senat tworzy 100 senatorów, również wybieranych przez obywateli. Posiada 2 komisje i własny Konwent Seniorów.
Sejm i Senat mogą obradować wspólnie jako Zgromadzenie Narodowe w szczególnych przypadkach, np. podczas zaprzysiężenia prezydenta czy postawienia go w stan oskarżenia.
Zapamiętaj! Sejm ma silniejszą pozycję niż Senat - może odrzucić sprzeciw Senatu wobec ustawy zwykłą większością głosów.
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
Proces tworzenia prawa rozpoczyna się od inicjatywy ustawodawczej. Projekt ustawy może złożyć rząd, prezydent, Senat, grupa posłów lub 100 tysięcy obywateli. Projekty trafiają do Marszałka Sejmu.
Sejm uchwala ustawę po debacie i ewentualnych poprawkach. Następnie ustawa trafia do Senatu, który może ją przyjąć, wprowadzić poprawki lub odrzucić. Jeśli Senat wprowadzi zmiany lub odrzuci ustawę, Sejm rozpatruje ją ponownie.
Na końcu procesu ustawa trafia do Prezydenta, który może ją podpisać, zawetować (do odrzucenia weta potrzeba 3/5 głosów w Sejmie) lub skierować do Trybunału Konstytucyjnego w celu zbadania zgodności z konstytucją.
Uwaga! Cała droga ustawodawcza może trwać od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy, zależnie od złożoności sprawy i politycznych sporów.
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
Powszechność gwarantuje, że wszyscy pełnoletni obywatele mają prawo głosu. Dzięki temu każdy może uczestniczyć w wyborach bez względu na płeć, wykształcenie czy status społeczny.
Równość oznacza, że każdy wyborca ma taką samą liczbę głosów, a bezpośredniość wymaga osobistego udziału w głosowaniu. Tajność zapewnia możliwość oddania głosu bez ujawniania swojej decyzji innym osobom.
W wyborach do Sejmu obowiązuje zasada proporcjonalności - partie otrzymują taki procent miejsc, jaki procent głosów zdobyły (z uwzględnieniem progów wyborczych).
Pamiętaj! Twój głos ma znaczenie - korzystanie z prawa wyborczego to najważniejszy sposób wpływania na politykę w demokratycznym państwie!
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
Władza ustawodawcza odpowiada za tworzenie i uchwalanie prawa. W Polsce sprawuje ją parlament składający się z Sejmu i Senatu, który ma inicjatywę ustawodawczą i podejmuje decyzje dotyczące regulacji prawnych.
Władza wykonawcza realizuje prawo i zarządza państwem. Jej głównym zadaniem jest egzekwowanie prawa oraz wdrażanie decyzji podejmowanych przez władzę ustawodawczą. W Polsce sprawuje ją rząd z premierem na czele oraz prezydent.
Władza sądownicza stosuje prawo i rozstrzyga spory zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jej zadaniem jest zapewnienie sprawiedliwości, a także niezależności i niezawisłości sądów w procesie rozstrzygania spraw karnych, cywilnych i administracyjnych.
Kluczowa zasada! Trójpodział władzy wprowadza system wzajemnej kontroli i równowagi, który zapobiega nadużyciom ze strony którejkolwiek z władz.
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
Władza wykonawcza to jeden z trzech filarów systemu demokratycznego. Jej głównym zadaniem jest zarządzanie państwem i realizowanie polityki publicznej zgodnie z obowiązującym prawem.
W Polsce władzę wykonawczą sprawuje Rada Ministrów (rząd) z premierem na czele oraz Prezydent RP. Rząd odpowiada za bieżące zarządzanie państwem, prowadzenie polityki zagranicznej, wewnętrznej i gospodarczej.
Ta władza wprowadza w życie ustawy przyjęte przez parlament, wydaje rozporządzenia i zarządzenia oraz kieruje administracją państwową.
Ciekawostka: Władza wykonawcza jest najbardziej widoczna w codziennym funkcjonowaniu państwa - od policji i wojska po szkolnictwo i służbę zdrowia.
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
Prezydent Polski jest wybierany przez naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych na kadencję 5-letnią. Ta sama osoba może pełnić urząd prezydenta maksymalnie przez dwie kadencje.
Kandydat na prezydenta musi być obywatelem polskim, który ukończył 35 lat i posiada pełnię praw wyborczych. Kandydatów mogą zgłaszać organizacje polityczne, społeczne lub grupa co najmniej 100 tysięcy obywateli poprzez zebranie podpisów.
Wybory są większościowe - aby wygrać w pierwszej turze, kandydat musi otrzymać więcej niż połowę ważnych głosów. Jeśli żaden kandydat tego nie osiągnie, organizowana jest druga tura z udziałem dwóch kandydatów z najwyższymi wynikami. Wygrywa ten, kto uzyska więcej głosów.
Warto wiedzieć! W wyborach prezydenckich nie obowiązuje próg frekwencji - wybory są ważne bez względu na to, ile osób weźmie w nich udział.
Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę.
To nic nie kosztuje!
Urząd Prezydenta RP może zostać opróżniony przed końcem kadencji z kilku powodów. Najprostszym jest śmierć urzędującego prezydenta lub zrzeczenie się przez niego urzędu.
Zgromadzenie Narodowe może uznać trwałą niezdolność prezydenta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia. Taka decyzja wymaga większości 2/3 głosów całego Zgromadzenia.
Prezydent ponosi odpowiedzialność konstytucyjną - za złamanie konstytucji może zostać postawiony w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu, który może złożyć go z urzędu. Oskarżenie wymaga uchwały Zgromadzenia Narodowego podjętej większością 2/3 głosów na wniosek 140 parlamentarzystów.
Pamiętaj! Gdy prezydent przejściowo nie może pełnić swoich obowiązków, jego funkcje przejmuje Marszałek Sejmu.
