Ustrój polityczny i stany nadzwyczajne III RP

Stany nadzwyczajne i funkcje parlamentu

Konstytucja pełni wiele ważnych funkcji w państwie: prawną, organizatorską, polityczną, integracyjną, programową i wychowawczą. Określa ona m.in. stany nadzwyczajne, które mogą być wprowadzone w Polsce w sytuacjach kryzysowych.

W Polsce możemy wyróżnić trzy stany nadzwyczajne:

• Stan klęski żywiołowej - wprowadza Rada Ministrów na max. 30 dni w przypadku katastrof naturalnych lub awarii technicznych
• Stan wojenny - wprowadza prezydent przy zagrożeniu zewnętrznym lub napaści na RP (musi być przedstawiony Sejmowi w ciągu 48h)
• Stan wyjątkowy - wprowadza prezydent na max. 90 dni (z możliwością przedłużenia o 60 dni) w przypadku zagrożenia ustroju lub bezpieczeństwa publicznego

Polski parlament pełni kilka kluczowych funkcji:

• Ustawodawczą - tworzenie i uchwalanie ustaw
• Kreatywną - powoływanie ważnych organów państwowych jak Prezes NIK czy RPO
• Kontrolną - sprawowanie kontroli nad rządem poprzez wotum zaufania/nieufności

Warto wiedzieć! Ostatni stan klęski żywiołowej w Polsce został wprowadzony w 2010 roku po powodzi, a stan wyjątkowy w Polsce ogłoszono w 2021 roku na terenach przygranicznych z Białorusią.

Władza wykonawcza w Polsce

W systemie politycznym Polski ważną rolę odgrywa Zgromadzenie Narodowe - organ złożony z posłów i senatorów. Zbiera się w wyjątkowych okolicznościach, np. podczas zaprzysiężenia prezydenta czy rozpatrzenia kwestii jego niezdolności do sprawowania funkcji.

Do działania parlamentu potrzebne jest kworum - minimalna liczba obecnych członków (połowa składu). Sejm ma 460 posłów, a Senat 100 senatorów, więc kworum wynosi odpowiednio 230 i 50 osób.

Prezydenci Polski od 1989 to ważni gracze polskiej sceny politycznej. Kolejno funkcję tę pełnili: Wojciech Jaruzelski, Lech Wałęsa, Aleksander Kwaśniewski, Lech Kaczyński, Bronisław Komorowski i obecnie Andrzej Duda. Wszyscy prezydenci Polski po kolei mieli duży wpływ na kształtowanie ustroju Rzeczypospolitej Polskiej.

Premiery w Polsce od początku 3 Rzeczypospolitej (od 1989 roku) to m.in.: Tadeusz Mazowiecki, Jan Olszewski, Hanna Suchocka, Jerzy Buzek, Leszek Miller, Donald Tusk, Beata Szydło i Mateusz Morawiecki.

Ciekawostka! W Polsce możliwe jest wotum nieufności wobec rządu, które prowadzi do jego dymisji, ale tylko jeśli zostanie zgłoszone przez co najmniej 46 posłów i uchwalone większością głosów.

Organy Sejmu i Senatu

Polski parlament tworzą dwie izby: Sejm i Senat, których organizacja opiera się na organach konstytucyjnych i regulaminowych. Wśród najważniejszych znajdują się:

Marszałek Sejmu/Senatu - kieruje pracami izby i reprezentuje ją na zewnątrz. Obecnie funkcję Marszałka Sejmu pełni Elżbieta Witek, a Senatu - Tomasz Grodzki. Do odwołania Marszałka Sejmu potrzeba wniosku minimum 46 posłów.

Prezydium - to kierowniczy organ, który obraduje pod przewodnictwem Marszałka. Podejmuje uchwały i nadzoruje prace Sejmu/Senatu. Szef kancelarii Sejmu/Senatu uczestniczy w jego obradach.

Komisje sejmowe i senackie pełnią rolę organów pomocniczych. Rozpatrują projekty ustaw i uchwał, kontrolują działalność parlamentu oraz przygotowują opinie. W Sejmie komisję może utworzyć minimum 15 posłów, a w Senacie - 10 senatorów.

W polskim systemie politycznym obowiązują różne rodzaje większości podczas głosowania:

• Zwykła (względna) - więcej głosów "za" niż "przeciw"
• Bezwzględna (absolutna) - ponad 50% głosów
• Kwalifikowana - wymagana w szczególnych sytuacjach (⅔ lub ¾ głosów)

Pamiętaj! Ustroje polityczne różnią się między krajami. Polski ustrój polityczny jest demokracją parlamentarną, podczas gdy np. ustrój polityczny Francji to system półprezydencki. Znając te różnice, lepiej zrozumiesz działanie różnych rodzajów ustroju politycznego.