Władza ustawodawcza - podstawy

Parlament to kolegialny organ obradujący nad sprawami państwa, który może występować pod różnymi nazwami (izba, kongres, sejm). Jego głównym zadaniem jest pełnienie funkcji ustawodawczej, czyli tworzenie prawa. W parlamentach dwuizbowych jedna z izb (wyższa) pełni rolę izby refleksji, dbając o jakość tworzonego prawa.

Parlamenty jednoizbowe charakteryzują się niższymi kosztami funkcjonowania, ale niosą ze sobą ryzyko stanowienia słabego prawa oraz dominacji nad innymi władzami. Z kolei parlamenty dwuizbowe, choć droższe w utrzymaniu, zapewniają wzajemną kontrolę izb i minimalizują ryzyko dominacji władzy ustawodawczej.

Do głównych funkcji parlamentu należy funkcja ustawodawcza (uchwalanie powszechnych aktów prawnych), kontrolna (nadzorowanie innych organów władzy) oraz kreacyjna (wpływ na formowanie rządu i powoływanie polityków). W ramach funkcji kontrolnej parlament może tworzyć komisje, wyrażać wotum wobec rządu czy pociągać jego członków do odpowiedzialności.

Warto wiedzieć! Dwuizbowość parlamentu jest często spotykana w państwach federalnych (jak USA czy Niemcy), gdzie jedna z izb reprezentuje interesy poszczególnych części składowych federacji.

Funkcjonowanie parlamentu

Proces legislacyjny (tworzenia prawa) w parlamencie przebiega zazwyczaj w trzech etapach. Pierwsze czytanie zaznajamia parlamentarzystów z projektem, drugie służy zdobywaniu poparcia, a trzecie to głosowanie nad przyjęciem ustawy. To pozwala na dokładne przeanalizowanie każdej propozycji prawnej.

Parlamenty mogą działać w trybie sesyjnym (obradując w określonych okresach, jak we Francji czy Wielkiej Brytanii) lub permanentnie (bez przerw, jak w Polsce i Niemczech). Każdy z tych systemów ma swoje zalety zależne od tradycji ustrojowej danego państwa.

Mandat parlamentarzysty to zbiór jego uprawnień i obowiązków. Wyróżniamy mandat związany (gdzie poseł reprezentuje konkretną grupę wyborców i jest od nich zależny) oraz mandat wolny (gdzie poseł reprezentuje całe społeczeństwo i jest niezależny od wyborców).

Parlamentarzystów chroni immunitet, który występuje w dwóch formach. Immunitet materialny jest bezwzględny i chroni za czyny związane ze sprawowaniem mandatu, nawet po zakończeniu kadencji. Natomiast immunitet formalny jest względny (może zostać uchylony) i obowiązuje tylko podczas trwania kadencji.

Pamiętaj! W Polsce obowiązuje zasada mandatu wolnego - poseł reprezentuje cały naród, a nie tylko wyborców ze swojego okręgu.