Gen, genom i budowa DNA
Genom to całe DNA znajdujące się w komórce - u zwierząt i grzybów występuje w jądrze komórkowym i mitochondriach, a u roślin dodatkowo w chloroplastach. Gen to fragment DNA kodujący jedną cząsteczkę (białko lub RNA).
Każdy gen składa się z dwóch kluczowych części: regulatorowej (wyznaczającej początek i koniec genu) oraz strukturalnej, która zawiera eksony (sekwencje kodujące) i introny (sekwencje niekodujące wycinane po transkrypcji). Dzięki takiej budowie organizm wie, które fragmenty są istotne dla produkcji białek.
DNA zbudowane jest z nukleotydów połączonych w łańcuch. Każdy nukleotyd zawiera resztę kwasu fosforowego, deoksyrybozę oraz jedną z czterech zasad azotowych (A, T, G, C). Dwa łańcuchy DNA łączą się ze sobą poprzez wiązania wodorowe między zasadami A=T,C≡G, tworząc charakterystyczną strukturę podwójnej helisy.
Ciekawostka! Przed każdym podziałem komórkowym zachodzi proces replikacji DNA, w wyniku którego powstają dwie identyczne cząsteczki. Każda nowa cząsteczka zawiera jedną nić starą (matrycową) i jedną nowo zsyntetyzowaną - to tzw. replikacja semikonserwatywna.
DNA pełni dwie kluczowe role: zapisuje informacje o budowie i funkcjach organizmu oraz stanowi materiał dziedziczny przekazywany potomstwu. Bez DNA nie byłoby możliwe przekazywanie cech z pokolenia na pokolenie!