Właściwości i funkcje lipidów

Lipidy mają jedną kluczową cechę - są hydrofobowe, co oznacza, że nie lubią wody i się w niej nie rozpuszczają. Za to świetnie rozpuszczają się w benzynie, chloroformie czy acetonie.

W naszym organizmie lipidy są prawdziwymi pracownikami wielozadaniowymi. Stanowią materiał energetyczny - jeden gram tłuszczu daje więcej energii niż węglowodany czy białka. Dodatkowo budują błony komórkowe, które otaczają każdą komórkę w twoim ciele.

Lipidy pomagają też przyswajać witaminy A, D, E i K - bez tłuszczów te witaminy po prostu by się nie wchłonęły. Organizm wykorzystuje je także do produkcji ważnych substancji jak hormony czy witamina D.

Ciekawostka: Warstwa tłuszczu pod skórą to naturalna "kurtka" - chroni cię przed utratą ciepła zimą!

Budowa i rodzaje lipidów

Lipidy dzielą się na dwie główne grupy: proste (jak tłuszcze i woski) oraz złożone (jak fosfolipidy). Dodatkowo mamy lipidy izoprenowe - steroidy i karotenoidy.

Konsystencja lipidów zależy od ich budowy. Jeśli mają nasycone kwasy tłuszczowe (bez wiązań podwójnych), są stałe w temperaturze pokojowej. Gdy są nienasycone (z wiązaniami podwójnymi), pozostają płynne - stąd olej jest ciekły, a smalec stały.

Trójglicerydy powstają przez połączenie glicerolu z trzema kwasami tłuszczowymi. To najważniejszy sposób magazynowania energii w organizmie. Woski pełnią funkcję ochronną - na przykład chronią liście roślin przed wysychaniem.

Fosfolipidy to podstawa wszystkich błon biologicznych. Mają specjalną budowę - "głowę" lubiącą wodę i "ogon" jej unikający, dzięki czemu tworzą dwuwarstwę w błonie komórkowej.

Lipidy izoprenowe

Cholesterol to jeden z najważniejszych steroidów w organizmie zwierzęcym. Buduje błony komórkowe i służy do produkcji hormonów, soli żółciowych i witaminy D.

Cholesterol dzieli się na "dobry" (HDL) i "zły" (LDL). HDL zabiera nadmiar cholesterolu z tkanek, a LDL go dostarcza - dlatego nadmiar LDL może być szkodliwy.

Karotenoidy to barwniki roślinne, które nadają kolor marchewce, pomidorom czy jesiennym liściom. Dzielą się na czerwono-pomarańczowe karoteny i żółte ksantofile. Pomagają roślinom w fotosyntezie i działają jako przeciwutleniacze.

Ważne na sprawdzian: Fosfolipidy mają hydrofobowy "ogon" (z kwasów tłuszczowych) i hydrofilową "głowę" (z glicerolu, fosforu i choliny) - ta budowa pozwala im tworzyć błony komórkowe!