Knowunity AI

Otwórz aplikację

Przedmioty

BiologiaBiologia1,665 wyświetleń·Zaktualizowano May 31, 2026·4 strony

Jakie są gąbki? Budowa, życie i znaczenie gąbek

user profile picture
gaja_03@gaja_03

Gąbki to fascynujące bezkręgowce wodne o prostej budowie i unikalnych... Pokaż więcej

1
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Szczegółowa budowa i funkcje komórek gąbek

Wnętrze gąbki wypełnia jama zwana spongocelem. Między warstwami komórek znajduje się mezoglea - galaretowata substancja pełniąca funkcje podporowe.

Definition: Spongocel - jama wewnętrzna gąbki, przez którą przepływa woda.

Zewnętrzną warstwę gąbki tworzą pinakocyty - komórki okrywające. Wewnętrzną warstwę budują choanocyty, kluczowe dla odżywiania gąbek.

Example: Choanocyty działają jak mikroskopijne sitka - przepuszczają wodę, ale zatrzymują cząstki pokarmowe.

Podaj kryterium podziału gąbek na przedstawione typy - wyróżniamy trzy podstawowe typy budowy gąbek:

  1. Askon - najprostsza budowa, pojedyncza jama wewnętrzna
  2. Sykon - bardziej złożona, z komorami choanocytowymi
  3. Leukon - najbardziej skomplikowana, z rozbudowanym systemem kanałów
2
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Odżywianie i rozmnażanie gąbek

Odżywianie gąbek opiera się na filtracji wody. Gąbki są filtratorami - wychwytują cząstki pokarmowe z wody przepływającej przez ich ciało za pomocą choanocytów.

Highlight: Gąbki nie posiadają układu pokarmowego - trawienie odbywa się wewnątrzkomórkowo.

Jak żywią się gąbki? Choanocyty wychwytują drobne cząstki organiczne i bakterie, które następnie są trawione wewnątrz komórek.

Rozmnażanie gąbek może odbywać się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. Większość gąbek to obojnaki. W rozmnażaniu płciowym gamety powstają z komórek mezoglei.

Vocabulary: Obojnaki - organizmy posiadające zarówno męskie, jak i żeńskie narządy rozrodcze.

Jak rozmnażają się gąbki? bezpłciowo? Poprzez:

  1. Podział ciała
  2. Fragmentację
  3. Pączkowanie

Rozwój gąbek jest złożony - z zapłodnionego jaja rozwija się orzęsiona, swobodnie pływająca larwa.

3
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Sposoby rozmnażania bezpłciowego gąbek

Rozmnażanie gąbek bezpłciowe może odbywać się na kilka sposobów:

  1. Podział ciała - polega na podziale pojedynczego osobnika wzdłuż osi ciała.

  2. Fragmentacja - organizm macierzysty dzieli się na kilka części. Dzięki zdolnościom regeneracyjnym, z każdego oddzielonego fragmentu powstaje nowy osobnik.

Definition: Rozmnażanie wegetatywne - rodzaj rozmnażania bezpłciowego, w którym nowe osobniki powstają z fragmentów ciała organizmu rodzicielskiego.

  1. Pączkowanie - na ciele organizmu rodzicielskiego tworzy się uwypuklenie zwane pączkiem, które rozwija się w nowego osobnika. Po odłączeniu, młody osobnik rozpoczyna samodzielne życie.

Jak rośnie gąbka? Gąbki rosną przez całe życie, zwiększając swoją masę i rozmiary poprzez namnażanie komórek i rozbudowę szkieletu.

Highlight: Gąbki mają niezwykłe zdolności regeneracyjne - potrafią odtworzyć całe ciało z małego fragmentu.

Ile żyją gąbki? Niektóre gatunki gąbek mogą żyć nawet setki lat, co czyni je jednymi z najdłużej żyjących zwierząt na Ziemi.

4
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Budowa i charakterystyka gąbek

Gąbki (Porifera) to proste zwierzęta wodne o charakterystycznej budowie workowatej. Ich ciało składa się z dwóch warstw komórek rozdzielonych mezoglą. Dolna część ciała jest przytwierdzona do podłoża, a górna kończy się otworem wyrzutowym.

Highlight: Gąbki mają bardzo prostą budowę - nie posiadają tkanek ani narządów.

Ściana ciała gąbki zawiera liczne otwory wlotowe (ostia), przez które wpływa woda. Wewnętrzna warstwa zbudowana jest z choanocytów - komórek kołnierzykowych odpowiedzialnych za filtrację pokarmu.

Vocabulary: Choanocyty - wyspecjalizowane komórki gąbek wyposażone w wici, pełniące funkcję filtracyjną.

Szkielet gąbek tworzą elementy zwane sklerytami, które nadają im kształt i zapewniają podporę. Dlaczego gąbki to zwierzęta mimo tak prostej budowy? Posiadają one charakterystyczne dla zwierząt cechy, takie jak brak ściany komórkowej i zdolność do aktywnego pobierania pokarmu.

Myśleliśmy, że nigdy nie zapytasz...

Co to są gąbki i jaka jest ich podstawowa budowa?

Gąbki (Porifera) to zwierzęta beztkankowce o prostej budowie ciała w kształcie worka. Ich budowa gąbki opiera się na dwóch warstwach komórek rozdzielonych mezoglea, przy czym wewnętrzna warstwa zbudowana jest z choanocytów (komórek kołnierzykowych). Chociaż ich komórki nie tworzą tkanek ani narządów, gąbki posiadają otwór wypustowy na górze oraz liczne otwory wlotowe (ostia) w ścianach ciała, przez które przepływa woda z cząstkami pokarmowymi.

Jak odżywiają się gąbki?

Gąbki to organizmy wodne, które żywią się jako filtratory. Odżywianie gąbek polega na wychwytywaniu cząstek pokarmowych z wody stale przepływającej przez ich ciało. Proces ten zachodzi dzięki choanocytom, które są wyposażone w wici pełniące funkcję "sitka" - przepuszczają wodę, ale zatrzymują cząstki pokarmowe. U gąbek nie występuje trawienie zewnątrzkomórkowe, co jest dość charakterystyczne dla tak prostych organizmów.

Jakie są różne typy budowy gąbek?

Wyróżniamy trzy podstawowe typy budowy gąbek: askon, sykon i leukon. Kryterium podziału gąbek na przedstawione typy jest stopień skomplikowania układu kanałów wodnych w ich ciele. Askony mają najprostszą budowę z jedną centralną jamą (spongocelem), sykony posiadają fałdy ściany ciała zwiększające powierzchnię filtrującą, a leukony charakteryzują się najbardziej skomplikowanym systemem kanałów i komór. Ten podział odzwierciedla różne strategie filtrowania wody i pobierania pokarmu.

W jaki sposób gąbki się rozmnażają?

Gąbki mogą rozmnażać się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. W rozmnażaniu płciowym zazwyczaj są obojnakami, a z zapłodnionego jaja rozwija się orzęsiona, swobodnie pływająca larwa. Rozmnażanie gąbek bezpłciowe obejmuje podział ciała (wzdłuż osi), fragmentację (dzielenie się na kilka części, z których powstają nowe osobniki) oraz pączkowanie, które może prowadzić do powstania połączonych kolonii. Dzięki dużym zdolnościom regeneracyjnym, z małych fragmentów gąbki mogą odtworzyć cały organizm.

Dodatkowe Źródła

  1. Biologia na czasie pod redakcją Marka Kaczmarzyka, Nowa Era 2019, Podręcznik, Kompleksowe omówienie budowy i czynności życiowych gąbek, zawiera schematy budowy różnych typów gąbek

  2. Zoologia - bezkręgowce autorstwa Czesława Błaszaka, PWN 2015, Książka naukowa, Szczegółowe informacje o gąbkach, ich znaczeniu w przyrodzie i systematyce

  3. Atlas biologii pod redakcją Ewy Pyłki-Gutowskiej, Greg 2018, Atlas, Kolorowe ilustracje pokazujące budowę gąbki, typy budowy gąbek i ich rozmnażanie

  4. Anatomia i fizjologia zwierząt autorstwa Jana Kłosowskiego, WSiP 2017, Podręcznik, Dokładne wyjaśnienie dlaczego gąbki to zwierzęta oraz porównanie typów budowy gąbek

Sprawdź swoją wiedzę

  1. Wykonaj model gąbki z plasteliny lub gliny, pokazujący jej przekrój wewnętrzny z zaznaczeniem choanocytów, pinakocytów i spongocelu - zdjęcie modelu umieść w swoim portfolio biologicznym.

  2. Zbierz informacje o wykorzystaniu gąbek przez człowieka na przestrzeni wieków (od starożytności po współczesne zastosowania medyczne) i przedstaw w formie osi czasu lub plakatu.

Nie ma nic odpowiedniego? Sprawdź inne przedmioty.

Zobacz, co mówią o nas nasi użytkownicy. Pokochali nas — pokochasz też i Ty.

4.6/5App Store
4.7/5Google Play

Aplikacja jest bardzo prosta i dobrze przemyślana. Do tej pory znalazłem wszystko, czego szukałem i mogłem się wiele nauczyć z innych notatek! Na pewno wykorzystam aplikację do pomocy przy robieniu prac domowych! No i oczywiście bardzo pomaga też jako inspiracja do robienia swoich notatek.

Stefan Sużytkownik iOS

Ta aplikacja jest naprawdę świetna. Jest tak wiele notatek i pomocnych informacji [...]. Moim problematycznym przedmiotem jest język niemiecki, a w aplikacji jest w czym wybierać. Dzięki tej aplikacji poprawiłam swój niemiecki. Polecam ją każdemu.

Samantha Klichużytkownik Androida

Wow, jestem w szoku. Właśnie wypróbowałam aplikację, ponieważ widziałam ją kilka razy reklamowaną na TikToku jestem absolutnie w szoku. Ta aplikacja jest POMOCĄ, której potrzebujesz w szkole i przede wszystkim oferuje tak wiele rzeczy jak notatki czy streszczenia, które są BARDZO pomocne w moim przypadku.

Annaużytkownik iOS

Myśleliśmy, że nigdy nie zapytasz...

Czym jest Towarzysz AI z Knowunity?

Nasz asystent AI jest specjalnie dostosowany do potrzeb uczniów. W oparciu o miliony treści, które mamy na platformie, możemy udzielać uczniom naprawdę znaczących i trafnych odpowiedzi. Ale nie chodzi tylko o odpowiedzi, towarzysz prowadzi również uczniów przez codzienne wyzwania związane z nauką, ze spersonalizowanymi planami nauki, quizami lub treściami na czacie i 100% personalizacją opartą na umiejętnościach i rozwoju uczniów.

Gdzie mogę pobrać aplikację Knowunity?

Aplikację możesz pobrać z Google Play i Apple Store.

Czy aplikacja Knowunity naprawdę jest darmowa?

Tak, masz całkowicie darmowy dostęp do wszystkich notatek w aplikacji, możesz w każdej chwili rozmawiać z Ekspertami lub ich obserwować. Możesz użyć punktów, aby odblokować pewne funkcje w aplikacji, które również możesz otrzymać za darmo. Dodatkowo oferujemy usługę Knowunity Premium, która pozwala na odblokowanie większej liczby funkcji.

BiologiaBiologia1,665 wyświetleń·Zaktualizowano May 31, 2026·4 strony

Jakie są gąbki? Budowa, życie i znaczenie gąbek

user profile picture
gaja_03@gaja_03

Gąbki to fascynujące bezkręgowce wodne o prostej budowie i unikalnych cechach. Budowa gąbki schemat obejmuje warstwę zewnętrzną, wewnętrzną i mezoglę. Organizmy te charakteryzują się czynności życiowe gąbek takimi jak filtracja wody, rozmnażanie płciowe i bezpłciowe. Typy budowy gąbekto askon,... Pokaż więcej

1
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!

  • Dostęp do wszystkich materiałów
  • Popraw swoje oceny
  • Dołącz do milionów studentów

Szczegółowa budowa i funkcje komórek gąbek

Wnętrze gąbki wypełnia jama zwana spongocelem. Między warstwami komórek znajduje się mezoglea - galaretowata substancja pełniąca funkcje podporowe.

Definition: Spongocel - jama wewnętrzna gąbki, przez którą przepływa woda.

Zewnętrzną warstwę gąbki tworzą pinakocyty - komórki okrywające. Wewnętrzną warstwę budują choanocyty, kluczowe dla odżywiania gąbek.

Example: Choanocyty działają jak mikroskopijne sitka - przepuszczają wodę, ale zatrzymują cząstki pokarmowe.

Podaj kryterium podziału gąbek na przedstawione typy - wyróżniamy trzy podstawowe typy budowy gąbek:

  1. Askon - najprostsza budowa, pojedyncza jama wewnętrzna
  2. Sykon - bardziej złożona, z komorami choanocytowymi
  3. Leukon - najbardziej skomplikowana, z rozbudowanym systemem kanałów
2
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!

  • Dostęp do wszystkich materiałów
  • Popraw swoje oceny
  • Dołącz do milionów studentów

Odżywianie i rozmnażanie gąbek

Odżywianie gąbek opiera się na filtracji wody. Gąbki są filtratorami - wychwytują cząstki pokarmowe z wody przepływającej przez ich ciało za pomocą choanocytów.

Highlight: Gąbki nie posiadają układu pokarmowego - trawienie odbywa się wewnątrzkomórkowo.

Jak żywią się gąbki? Choanocyty wychwytują drobne cząstki organiczne i bakterie, które następnie są trawione wewnątrz komórek.

Rozmnażanie gąbek może odbywać się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. Większość gąbek to obojnaki. W rozmnażaniu płciowym gamety powstają z komórek mezoglei.

Vocabulary: Obojnaki - organizmy posiadające zarówno męskie, jak i żeńskie narządy rozrodcze.

Jak rozmnażają się gąbki? bezpłciowo? Poprzez:

  1. Podział ciała
  2. Fragmentację
  3. Pączkowanie

Rozwój gąbek jest złożony - z zapłodnionego jaja rozwija się orzęsiona, swobodnie pływająca larwa.

3
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!

  • Dostęp do wszystkich materiałów
  • Popraw swoje oceny
  • Dołącz do milionów studentów

Sposoby rozmnażania bezpłciowego gąbek

Rozmnażanie gąbek bezpłciowe może odbywać się na kilka sposobów:

  1. Podział ciała - polega na podziale pojedynczego osobnika wzdłuż osi ciała.

  2. Fragmentacja - organizm macierzysty dzieli się na kilka części. Dzięki zdolnościom regeneracyjnym, z każdego oddzielonego fragmentu powstaje nowy osobnik.

Definition: Rozmnażanie wegetatywne - rodzaj rozmnażania bezpłciowego, w którym nowe osobniki powstają z fragmentów ciała organizmu rodzicielskiego.

  1. Pączkowanie - na ciele organizmu rodzicielskiego tworzy się uwypuklenie zwane pączkiem, które rozwija się w nowego osobnika. Po odłączeniu, młody osobnik rozpoczyna samodzielne życie.

Jak rośnie gąbka? Gąbki rosną przez całe życie, zwiększając swoją masę i rozmiary poprzez namnażanie komórek i rozbudowę szkieletu.

Highlight: Gąbki mają niezwykłe zdolności regeneracyjne - potrafią odtworzyć całe ciało z małego fragmentu.

Ile żyją gąbki? Niektóre gatunki gąbek mogą żyć nawet setki lat, co czyni je jednymi z najdłużej żyjących zwierząt na Ziemi.

4
of 4
# GĄBKI
porifera

- beatkankowe
- duze zdolności do regeneragi
- wodne i osia.die
- warstwa wewngtrana 2budowana
2 komdrek koinienykowych-ch

Zarejestruj się, aby zobaczyć notatkę. To nic nie kosztuje!

  • Dostęp do wszystkich materiałów
  • Popraw swoje oceny
  • Dołącz do milionów studentów

Budowa i charakterystyka gąbek

Gąbki (Porifera) to proste zwierzęta wodne o charakterystycznej budowie workowatej. Ich ciało składa się z dwóch warstw komórek rozdzielonych mezoglą. Dolna część ciała jest przytwierdzona do podłoża, a górna kończy się otworem wyrzutowym.

Highlight: Gąbki mają bardzo prostą budowę - nie posiadają tkanek ani narządów.

Ściana ciała gąbki zawiera liczne otwory wlotowe (ostia), przez które wpływa woda. Wewnętrzna warstwa zbudowana jest z choanocytów - komórek kołnierzykowych odpowiedzialnych za filtrację pokarmu.

Vocabulary: Choanocyty - wyspecjalizowane komórki gąbek wyposażone w wici, pełniące funkcję filtracyjną.

Szkielet gąbek tworzą elementy zwane sklerytami, które nadają im kształt i zapewniają podporę. Dlaczego gąbki to zwierzęta mimo tak prostej budowy? Posiadają one charakterystyczne dla zwierząt cechy, takie jak brak ściany komórkowej i zdolność do aktywnego pobierania pokarmu.

Myśleliśmy, że nigdy nie zapytasz...

Co to są gąbki i jaka jest ich podstawowa budowa?

Gąbki (Porifera) to zwierzęta beztkankowce o prostej budowie ciała w kształcie worka. Ich budowa gąbki opiera się na dwóch warstwach komórek rozdzielonych mezoglea, przy czym wewnętrzna warstwa zbudowana jest z choanocytów (komórek kołnierzykowych). Chociaż ich komórki nie tworzą tkanek ani narządów, gąbki posiadają otwór wypustowy na górze oraz liczne otwory wlotowe (ostia) w ścianach ciała, przez które przepływa woda z cząstkami pokarmowymi.

Jak odżywiają się gąbki?

Gąbki to organizmy wodne, które żywią się jako filtratory. Odżywianie gąbek polega na wychwytywaniu cząstek pokarmowych z wody stale przepływającej przez ich ciało. Proces ten zachodzi dzięki choanocytom, które są wyposażone w wici pełniące funkcję "sitka" - przepuszczają wodę, ale zatrzymują cząstki pokarmowe. U gąbek nie występuje trawienie zewnątrzkomórkowe, co jest dość charakterystyczne dla tak prostych organizmów.

Jakie są różne typy budowy gąbek?

Wyróżniamy trzy podstawowe typy budowy gąbek: askon, sykon i leukon. Kryterium podziału gąbek na przedstawione typy jest stopień skomplikowania układu kanałów wodnych w ich ciele. Askony mają najprostszą budowę z jedną centralną jamą (spongocelem), sykony posiadają fałdy ściany ciała zwiększające powierzchnię filtrującą, a leukony charakteryzują się najbardziej skomplikowanym systemem kanałów i komór. Ten podział odzwierciedla różne strategie filtrowania wody i pobierania pokarmu.

W jaki sposób gąbki się rozmnażają?

Gąbki mogą rozmnażać się zarówno płciowo, jak i bezpłciowo. W rozmnażaniu płciowym zazwyczaj są obojnakami, a z zapłodnionego jaja rozwija się orzęsiona, swobodnie pływająca larwa. Rozmnażanie gąbek bezpłciowe obejmuje podział ciała (wzdłuż osi), fragmentację (dzielenie się na kilka części, z których powstają nowe osobniki) oraz pączkowanie, które może prowadzić do powstania połączonych kolonii. Dzięki dużym zdolnościom regeneracyjnym, z małych fragmentów gąbki mogą odtworzyć cały organizm.

Dodatkowe Źródła

  1. Biologia na czasie pod redakcją Marka Kaczmarzyka, Nowa Era 2019, Podręcznik, Kompleksowe omówienie budowy i czynności życiowych gąbek, zawiera schematy budowy różnych typów gąbek

  2. Zoologia - bezkręgowce autorstwa Czesława Błaszaka, PWN 2015, Książka naukowa, Szczegółowe informacje o gąbkach, ich znaczeniu w przyrodzie i systematyce

  3. Atlas biologii pod redakcją Ewy Pyłki-Gutowskiej, Greg 2018, Atlas, Kolorowe ilustracje pokazujące budowę gąbki, typy budowy gąbek i ich rozmnażanie

  4. Anatomia i fizjologia zwierząt autorstwa Jana Kłosowskiego, WSiP 2017, Podręcznik, Dokładne wyjaśnienie dlaczego gąbki to zwierzęta oraz porównanie typów budowy gąbek

Sprawdź swoją wiedzę

  1. Wykonaj model gąbki z plasteliny lub gliny, pokazujący jej przekrój wewnętrzny z zaznaczeniem choanocytów, pinakocytów i spongocelu - zdjęcie modelu umieść w swoim portfolio biologicznym.

  2. Zbierz informacje o wykorzystaniu gąbek przez człowieka na przestrzeni wieków (od starożytności po współczesne zastosowania medyczne) i przedstaw w formie osi czasu lub plakatu.

Nie ma nic odpowiedniego? Sprawdź inne przedmioty.

Zobacz, co mówią o nas nasi użytkownicy. Pokochali nas — pokochasz też i Ty.

4.6/5App Store
4.7/5Google Play

Aplikacja jest bardzo prosta i dobrze przemyślana. Do tej pory znalazłem wszystko, czego szukałem i mogłem się wiele nauczyć z innych notatek! Na pewno wykorzystam aplikację do pomocy przy robieniu prac domowych! No i oczywiście bardzo pomaga też jako inspiracja do robienia swoich notatek.

Stefan Sużytkownik iOS

Ta aplikacja jest naprawdę świetna. Jest tak wiele notatek i pomocnych informacji [...]. Moim problematycznym przedmiotem jest język niemiecki, a w aplikacji jest w czym wybierać. Dzięki tej aplikacji poprawiłam swój niemiecki. Polecam ją każdemu.

Samantha Klichużytkownik Androida

Wow, jestem w szoku. Właśnie wypróbowałam aplikację, ponieważ widziałam ją kilka razy reklamowaną na TikToku jestem absolutnie w szoku. Ta aplikacja jest POMOCĄ, której potrzebujesz w szkole i przede wszystkim oferuje tak wiele rzeczy jak notatki czy streszczenia, które są BARDZO pomocne w moim przypadku.

Annaużytkownik iOS

Myśleliśmy, że nigdy nie zapytasz...

Czym jest Towarzysz AI z Knowunity?

Nasz asystent AI jest specjalnie dostosowany do potrzeb uczniów. W oparciu o miliony treści, które mamy na platformie, możemy udzielać uczniom naprawdę znaczących i trafnych odpowiedzi. Ale nie chodzi tylko o odpowiedzi, towarzysz prowadzi również uczniów przez codzienne wyzwania związane z nauką, ze spersonalizowanymi planami nauki, quizami lub treściami na czacie i 100% personalizacją opartą na umiejętnościach i rozwoju uczniów.

Gdzie mogę pobrać aplikację Knowunity?

Aplikację możesz pobrać z Google Play i Apple Store.

Czy aplikacja Knowunity naprawdę jest darmowa?

Tak, masz całkowicie darmowy dostęp do wszystkich notatek w aplikacji, możesz w każdej chwili rozmawiać z Ekspertami lub ich obserwować. Możesz użyć punktów, aby odblokować pewne funkcje w aplikacji, które również możesz otrzymać za darmo. Dodatkowo oferujemy usługę Knowunity Premium, która pozwala na odblokowanie większej liczby funkcji.