Demografia i jej rozwój – Oblicza Geografii 2

Model przejścia demograficznego i struktura wieku

Wyobraź sobie, że każde społeczeństwo przechodzi przez pięć faz rozwoju demograficznego - od wysokiej śmiertelności i urodzeń po regres ludnościowy. To jak podróż, którą odbywają wszystkie kraje na świecie, tylko w różnym tempie.

W fazach I i II mamy do czynienia ze społeczeństwem młodym (głównie kraje rozwijające się), gdzie dominują dzieci i młodzi dorośli. Fazy IV i V to społeczeństwo starzejące się i stare, typowe dla Europy Zachodniej, gdzie coraz więcej osób ma powyżej 65 lat.

Starzenie się społeczeństwa to jeden z największych problemów współczesnego świata. Wywołują je między innymi niski współczynnik dzietności, odkładanie decyzji o potomstwie czy świadome planowanie rodziny. Skutkuje to spowolnieniem wzrostu gospodarczego i wyższymi wydatkami na emerytury.

Zapamiętaj: Współczynnik dzietności na poziomie 2,0-2,15 zapewnia prostą zastępowalność pokoleń - oznacza to, że dzieci w pełni zastępują swoich rodziców w strukturze społeczeństwa.

Eksplozja vs implozja demograficzna

Eksplozja demograficzna to gwałtowny wzrost liczby ludności, który obserwujemy głównie w krajach rozwijających się. Jej główne przyczyny to postęp medycyny (mniej zgonów), wzrost produkcji żywności oraz akceptacja modelu rodziny wielodzietnej.

Z kolei implozja demograficzna to drastyczny spadek urodzeń, typowy dla krajów rozwiniętych. Powodują ją: upowszechnienie modelu rodziny z jednym dzieckiem, mniej małżeństw, więcej rozwodów i emigracja młodych ludzi.

Skutki obu zjawisk są dramatyczne, ale przeciwne. Eksplozja prowadzi do przeludnienia, bezrobocia i trudności z wyżywieniem ludności. Implozja powoduje starzenie się społeczeństwa, niedobór młodych pracowników i konieczność przyjmowania imigrantów.

Struktura płci w społeczeństwie mierzona jest współczynnikami feminizacji i maskulinizacji, które pokazują proporcje kobiet i mężczyzn na każde 100 osób danej płci.

Ciekawostka: Kraje borykające się z implozją demograficzną często muszą otwierać się na imigrację, aby zapełnić lukę na rynku pracy - to dlatego Europa potrzebuje pracowników z innych kontynentów!