Czasy Saskie - Notatka z Historii

Początek unii polsko-saskiej

Po śmierci Jana III Sobieskiego w 1696 roku rozpoczęła się walka o tron polski. Głównymi kandydatami byli Jakub Sobieski i francuski książę Franciszek Ludwik Conti. Podczas wolnej elekcji w 1697 roku część szlachty, skuszona łapówkami, wybrała na króla elektora Saksonii - Fryderyka Augusta Wettina, koronowanego jako August II.

Zawarta została polsko-saska unia personalna. Nowy król miał ambitne plany: umocnić władzę królewską, ściślej połączyć Saksonię z Rzeczpospolitą oraz zapewnić dziedziczność tronu swoim potomkom. Saksonia była wówczas dobrze rozwiniętym krajem, z silną armią i sprawnymi rządami.

Warto wiedzieć: W 1699 roku zakończyła się długoletnia wojna z Turcją (trwająca od 1683 roku) - pokój w Karłowicach pozwolił Polsce odzyskać ziemie na Ukrainie.

Chcąc przejąć Inflanty od Szwecji, August II wciągnął Polskę w konflikt ze Szwecją, znany jako wielka wojna północna. W 1702 roku król Szwecji Karol XII wkroczył w granice Rzeczypospolitej, rozpoczynając trudny okres dla kraju.

Wojna domowa i interwencja szwedzka

Sytuacja w Polsce gwałtownie się skomplikowała, gdy król Szwecji Karol XII postanowił pozbawić Augusta II tronu. W 1704 roku zawiązano konfederację warszawską, która dokonała detronizacji Augusta II i wybrała na króla Stanisława Leszczyńskiego, wojewodę poznańskiego.

Zwolennicy Augusta II nie pozostali bierni - zawiązali w jego obronie konfederację sandomierską. Rozpętała się wojna domowa, w której przewagę zyskali stronnicy Leszczyńskiego. W 1706 roku August II podpisał pokój w Altranstädt z królem Szwecji, abdykując z polskiego tronu.

Losy wojny odwróciły się jednak w 1709 roku, gdy w bitwie pod Połtawą car Piotr I rozgromił armię szwedzką. Stanisław Leszczyński, pozbawiony wsparcia szwedzkiego protektora, musiał uciekać z kraju, a August II powrócił na tron polski.

Ciekawostka: Wprowadzenie przez Augusta II 26-tysięcznej armii saskiej do Polski doprowadziło do buntu szlachty, która nie chciała utrzymywać obcych wojsk. W 1715 roku zawiązano konfederację tarnogrodzką, żądając usunięcia saskich wojsk z kraju.

Sejm Niemy i walka o sukcesję

W 1717 roku odbył się tzw. Sejm Niemy (nazwany tak, ponieważ posłowie nie zabierali głosu), który zatwierdził porozumienie między królem a szlachtą. August II musiał zrezygnować z projektów wzmocnienia władzy królewskiej, co zakończyło konflikty wewnętrzne.

Po śmierci Augusta II w 1733 roku wybuchła wojna o sukcesję polską. Choć na sejmie elekcyjnym wybrano królem ponownie Stanisława Leszczyńskiego, to Rosja i Austria nie zgodziły się z tym wyborem. Poparły one syna zmarłego króla i wprowadziły do Polski wojska.

Łamanie zasad wolnej elekcji spowodowało wybuch wojny między Francją a Austrią. Stanisław Leszczyński, pozbawiony realnej szansy na utrzymanie korony, schronił się w Prusach Książęcych. W 1734 roku odbyła się koronacja Augusta III, a w 1736 roku formalnie zakończono walkę o tron polski.

Zapamiętaj: Już w 1721 roku (po pokoju w Nystad) mocarstwa przygotowywały się do ingerencji w polskie sprawy. W 1732 roku Rosja, Prusy i Austria zawarły traktat Loewenwolda, określający ich wspólną strategię podczas przewidywanego bezkrólewia w Polsce.

Panowanie Augusta III

Rządy Augusta III charakteryzowały się głębokim podziałem kraju przez rywalizujące ze sobą stronnictwa magnackie. Główny konflikt toczył się między Familią Czartoryskich a Republikanami Potockich.

Familia Czartoryskich dążyła do sojuszu z Rosją i do przeprowadzenia głębszych reform ustrojowych. Z kolei Potoccy opowiadali się za współpracą z Francją i Prusami. Obie frakcje walczyły o najważniejsze urzędy państwowe, z których można było czerpać ogromne zyski.

Ten okres wewnętrznych konfliktów dodatkowo osłabił pozycję międzynarodową Rzeczypospolitej, utrudniając przeprowadzenie koniecznych reform ustrojowych. Magnateria, zajęta walką o wpływy, nie potrafiła skupić się na działaniach, które mogłyby wzmocnić państwo.

Ważna informacja: Rywalizacja magnackich stronnictw była jednym z czynników, które przyczyniły się do późniejszego upadku państwa polskiego, ponieważ paraliżowała funkcjonowanie aparatu państwowego i uniemożliwiała przeprowadzenie koniecznych reform.