Fenicja i Izrael - Historia na poziomie rozszerzonym

Fenicja i jej warunki naturalne

Fenicja leżała na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego - ten górzysty i lesisty pas ziemi był idealnym miejscem do rozwoju handlu między Bliskim Wschodem a resztą świata śródziemnomorskiego. Fenicjanie zorganizowali się w niezależne miasta-państwa, których stolice były zwykle portami (np. Tyr, Sydon, Byblos).

W przeciwieństwie do innych cywilizacji, Fenicjanie nie stawiali na rolnictwo. Byli przede wszystkim kupcami i żeglarzami! Handlowali wyrobami rzemieślniczymi, tkaninami barwionymi na purpurowo (z wydzieliny ślimaków morskich) i niewolnikami. Nawet po podboju przez inne państwa, fenickie miasta zachowywały sporą autonomię.

Ich statki, budowane z drewna cedrowego, były najlepsze w całym basenie Morza Śródziemnego - to one dały Fenicjanom przewagę nad innymi ludami.

Ciekawostka: Purpurowy barwnik fenicki był tak cenny, że stał się symbolem władzy i bogactwa. Dlatego właśnie purpura do dziś kojarzy się z królewskością!

Kolonizacja fenicka

Fenicjanie zakładali kolonie z dwóch głównych powodów: potrzebowali nowych ziem do osiedlenia się oraz bezpiecznych przystani dla swoich statków handlowych. Ich kolonizacja miała wyjątkowy charakter - tworzone faktorie handlowe były niewielkie, skupione na handlu i zazwyczaj niezależne od metropolii.

Fenickimi faktoriami pokryły się wybrzeża Afryki Północnej, Sycylii, Sardynii i Półwyspu Iberyjskiego. Najbardziej znaną z nich była Kartagina w Afryce, która z czasem sama stała się potężnym państwem i rozpoczęła własną działalność kolonizacyjną. Niestety, jej potęga doprowadziła do trzech wojen z Rzymem w III-II w. p.n.e., które zakończyły się zniszczeniem tego fenickiego miasta.

Kolonizacja fenicka przyniosła rozprzestrzenienie wpływów kulturowych i gospodarczych w całym basenie Morza Śródziemnego. Ożywiła wymianę handlową, ale też spowodowała rywalizację z Grekami, którzy również zakładali swoje kolonie.

Warto wiedzieć! Fenicjanie byli tak odważnymi żeglarzami, że docierali nawet do odległych Wysp Brytyjskich i Kanaryjskich - to prawdziwa eksploracja świata w czasach starożytnych!

Religia i osiągnięcia cywilizacyjne Fenicjan

Religia Fenicjan była politeistyczna, z wieloma zapożyczeniami od innych cywilizacji, jak Egipt czy Mezopotamia. Jednak to nie ich wierzenia, ale osiągnięcia cywilizacyjne zmieniły świat.

Najważniejszym wynalazkiem Fenicjan było pierwsze pismo alfabetyczne (z połowy II tysiąclecia p.n.e.). Zawierało tylko 22 znaki odpowiadające spółgłoskom, co sprawiło, że zapis słów stał się znacznie prostszy niż w systemach obrazkowych. Ten wynalazek był tak przełomowy, że Grecy wykorzystali go do stworzenia swojego alfabetu, który jest przodkiem naszego!

Fenicjanie upowszechnili też używanie pieniądza z kruszcu, co usprawniło handel, oraz opracowali techniki wytwarzania skomplikowanych przedmiotów ze szkła. Te innowacje sprawiły, że mimo niewielkiego terytorium, ich wpływ na cywilizację był ogromny.

Pomyśl! Alfabet, który codziennie używasz, wywodzi się od fenickiego! Bez tego starożytnego ludu możliwe, że wciąż używalibyśmy skomplikowanych hieroglifów zamiast prostych liter.

Dzieje Hebrajczyków i ich państwa

Hebrajczycy (Żydzi) utworzyli swoje państwo w Kanaanie (późniejsza Palestyna). Uważają się za potomków patriarchów: Abrahama, Izaaka i Jakuba. Według Biblii, Abraham przybył do Kanaanu około XIX w. p.n.e. z mezopotamskiego miasta Ur.

Historia Hebrajczyków to opowieść o ciągłej walce o przetrwanie. Najpierw jako plemiona pasterskie przez kilka wieków żyli w Egipcie pod władzą faraonów. W XIII w. p.n.e. pod wodzą Mojżesza uciekli z Egiptu i rozpoczęli podbój Kanaanu. Około 1000 r. p.n.e. powstało królestwo żydowskie, którego pierwszym władcą był Saul.

Największą potęgę Izrael osiągnął za panowania króla Dawida $ok. 1000-960 r. p.n.e.$, który uczynił Jerozolimę stolicą, oraz jego syna Salomona. Po śmierci Salomona królestwo rozpadło się na Izrael i Judę, co osłabiło Hebrajczyków wobec potężnych sąsiadów.

Położenie Kanaanu między Egiptem a ludami Mezopotamii sprawiło, że Hebrajczycy często padali ofiarą podbojów. W VIII w. p.n.e. Izrael został podbity przez Asyrię, a na początku VI w. p.n.e. Babilończycy podbili Judę i wielu mieszkańców przesiedlili do Babilonu (tzw. niewola babilońska).

Wyobraź sobie: Hebrajczycy pod wodzą Mojżesza przeszli przez pustynną Synaj, uciekając z Egiptu - to jedna z największych wędrówek ludów starożytnych, opisana w biblijnej Księdze Wyjścia!

Diaspora i judaizm

Dzieje Hebrajczyków to historia ciągłych podbojów. W 538 r. p.n.e. Cyrus Wielki, król Persów, zdobył Babilon i pozwolił Żydom wrócić do ojczyzny, ale ich państwo już nie odzyskało niepodległości. Jerozolima stała się jedynie autonomicznym obszarem w imperium perskim.

W kolejnych wiekach Palestyna przechodziła z rąk do rąk - najpierw podbił ją Aleksander Wielki (IV w. p.n.e.), później rządzili nią władcy hellenistyczni, a od I w. p.n.e. Rzymianie. W 6 r. n.e. Judea stała się rzymską prowincją, a w II w. n.e., po przegranych powstaniach, większość Żydów opuściła Palestynę, rozpoczynając diasporę - "rozproszenie" po całym Imperium Rzymskim.

Judaizm, religia Hebrajczyków, był pierwszą wielką religią monoteistyczną. Żydzi wierzyli w jednego Boga (Jahwe), którego wolę przekazywali prorocy. Ich święta księga, Biblia hebrajska, zawiera Torę (Pięcioksiąg) - najstarszą jej część.

Centrum religijnym była Świątynia Jerozolimska, zbudowana przez króla Salomona, gdzie przechowywano Arkę Przymierza z Dekalogiem. Po zniszczeniu Drugiej Świątyni przez Rzymian w I w. n.e. jedynym jej fragmentem, który ocalał, jest Ściana Płaczu - do dziś najświętsze miejsce judaizmu.

Czy wiesz? W I w. n.e. w Palestynie narodziło się chrześcijaństwo, religia, która później stała się dominująca w Europie i na świecie. Jej założyciel, Jezus, był Żydem z Galilei.