Okres Zimnej Wojny w Lekturze "Poznać Przeszłość 4"

Kryzys kubański i konflikty w Ameryce Łacińskiej

Fidel Castro zmienił oblicze Kuby w 1959 roku, obalając dyktaturę Batisty wraz z Che Guevarą. Gdy rozpoczął nacjonalizację przemysłu, USA zaczęły się niepokoić o swoją strefę wpływów.

Castro nawiązał kontakty z ZSRR, co doprowadziło do kryzysu kubańskiego w 1962 roku. Sowieci potajemnie umieścili na wyspie rakiety balistyczne, a Amerykanie odpowiedzieli morską blokadą. Świat stanął na krawędzi wojny jądrowej - dopiero ustępstwa Chruszczowa zapobiegły katastrofie.

Zimna wojna rozlała się na całą Amerykę Łacińską. W Chile Salvador Allende wprowadził reformy lewicowe, ale obalił go gen. Pinochet wspierany przez USA. W Nikaragui sandinistas walczyli z contras przez lata.

Pamiętaj: Kryzys kubański był najbliższy wybuchowi III wojny światowej w całej historii zimnej wojny.

Wojna w Wietnamie i społeczny sprzeciw

Wietnam podzielił się w 1955 roku na komunistyczną północ (Ho Chi Minh) i proamerykańskie południe. Gdy komunistyczna partyzantka Vietcong zaczęła działać na południu, USA zdecydowały się na interwencję.

Amerykanie użyli lotnictwa i napalmu, ale wojna okazała się koszmarem. Walki w dżungli pochłonęły ponad 3 miliony istnień ludzkich, w tym 60 tysięcy amerykańskich żołnierzy. W 1975 roku komuniści zjednoczyli cały kraj.

Społeczeństwo amerykańskie zbuntowało się przeciw "brudnej wojnie". Początkowo popierało interwencję, ale gdy rosła liczba ofiar, ruchy pacyfistyczne nabrały siły. Manifestacje hippisów i brutalne pacyfikacje pokazały głęboki podział w amerykańskim społeczeństwie.

Wojna wietnamska odbiła się echem w kulturze - od filmu "Czas apokalipsy" po musical "Hair".

Ciekawostka: To pierwsza wojna w historii USA, którą przegrali głównie przez sprzeciw własnego społeczeństwa.

Mur berliński i Praska Wiosna

Mur berliński stał się symbolem podzielonej Europy. Zbudowany w 1961 roku, oddzielał Berlin Zachodni od Wschodniego przez 28 lat. Różnice w poziomie życia skłaniały mieszkańców do ucieczek - około 200 osób zginęło, próbując przekroczyć granicę.

Praska Wiosna 1968 roku pokazała, jak daleko sięgały wpływy Breżniewa. Alexander Dubček próbował budować "socjalizm z ludzką twarzą" - zniósł cenzurę, otworzył granice i pozwolił na działanie niezależnych organizacji.

Breżniew nie mógł tego tolerować. Doktryna Breżniewa głosiła "bratnią pomoc" wszędzie tam, gdzie socjalizm był zagrożony. W sierpniu 1968 roku wojska Układu Warszawskiego (oprócz Rumunii) najechały Czechosłowację w operacji "Dunaj".

W kraju zapanowała "normalizacja" pod rządami Gustáva Husáka. Marzenia o wolności zostały brutalnie stłumione.

Ważne: Mur berliński runął dopiero w 1989 roku podczas spontanicznego zrywu samych berlińczyków.

Wyścig kosmiczny

Rywalizacja supermocarstw sięgnęła gwiazd. ZSRR początkowo dominował - wysłał pierwszego satelitę Sputnik i pierwszego człowieka w kosmos, Jurija Gagarina. Amerykanie czuli się upokorzeni technologiczną przewagą Sowietów.

John F. Kennedy postawił ambitny cel: lądowanie na Księżycu w ciągu dekady. Misja Apollo 11 z Neilem Armstrongiem na pokładzie zrealizowała ten plan w 1969 roku. Słynne słowa "to mały krok dla człowieka, wielki skok dla ludzkości" obiegły świat.

Połączenie amerykańskiego i sowieckiego statku kosmicznego w 1974 roku sygnalizowało odwilż między supermocarstwami. Jednak w latach 80. USA rozpoczęły program "gwiezdnych wojen" - systemu obrony przeciwrakietowej wymierzonego w Układ Warszawski.

Wyścig kosmiczny pokazał, że zimna wojna toczyła się na wszystkich frontach - od ziemi po przestrzeń kosmiczną.

Fascynujący fakt: Technologie kosmiczne znalezione w zimnej wojnie dały nam dzisiaj GPS, internet satelitarny i wiele innych wynalazków.