Blok wschodni i rozpad RWPG

W połowie lat 70. kraje bloku wschodniego próbowały poprawić swoją sytuację gospodarczą. Zwiększano inwestycje i importowano zachodnie technologie, jednak reformy te były powierzchowne i szybko z nich zrezygnowano. System szybko powrócił do skupienia na przemyśle ciężkim.

System centralnego planowania doprowadził do braku towarów na rynku, co wywołało rosnące niezadowolenie społeczne. Gospodarka miała charakter ekstensywny, a tempo rozwoju systematycznie zwalniało. Jedynie Jugosławia i Węgry zdołały przeprowadzić głębsze reformy gospodarcze.

Warto wiedzieć: Polska w 1980 roku stała się najbardziej zadłużonym krajem bloku wschodniego, co pokazuje skalę problemów gospodarczych.

Przełom lat 70. i 80. przyniósł rozpad współpracy w ramach Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG). W tej organizacji handel odbywał się na warunkach narzuconych przez ZSRR, który wyznaczał kierunki rozwoju gospodarczego i militarnego swoich satelitów. Ostateczne rozwiązanie RWPG nastąpiło w 1991 roku, co symbolicznie zakończyło epokę gospodarczej zależności od Moskwy.

Konflikt w Afganistanie i upadek ZSRR

Wojna w Afganistanie stała się poważnym obciążeniem dla Związku Radzieckiego. Po przejęciu władzy przez komunistów podporządkowanych Moskwie, ZSRR podjął w grudniu 1979 roku interwencję zbrojną, instalując nowy rząd z Babrakiem Karmalem na czele. Konflikt trwał do 1989 roku i doprowadził do cierpienia milionów Afgańczyków.

USA aktywnie wspierały afgańską partyzantkę, szkoląc mudżahedinów. Interwencja spotkała się z falą międzynarodowej krytyki i znacząco osłabiła pozycję ZSRR na arenie międzynarodowej.

W latach 80. ZSRR pogrążał się w kryzysie gospodarczym i społecznym. Problemem była korupcja, racjonowanie towarów i niewydolna gospodarka centralnie planowana. Dopiero Michaił Gorbaczow podjął próbę reform wprowadzając politykę glasnosti (jawności) i pierestrojki (przebudowy).

Punkt zwrotny: Spotkanie Gorbaczowa z amerykańskim prezydentem Bushem na Malcie w grudniu 1989 roku symbolicznie zakończyło zimną wojnę.

Gorbaczow zliberalizował system polityczny - zaprzestano ścigania dysydentów, zniesiono cenzurę i usunięto z konstytucji zapis o kierowniczej roli partii komunistycznej. W 1989 roku porzucono doktrynę Breżniewa, co pozwoliło krajom bloku wschodniego na podejmowanie samodzielnych decyzji politycznych. Te zmiany przyspieszyły upadek systemu komunistycznego w Europie Wschodniej.