Nowe potęgi europejskie XVII wieku

Hiszpania, niegdyś europejska potęga, zaczęła podupadać z powodu problemów ekonomicznych. Napływ kruszców z Ameryki spowodował inflację i uzależnienie od importu dóbr. Sytuację pogorszyło wygnanie morysków (potomków muzułmanów, którzy przyjęli chrześcijaństwo), co pozbawiło kraj wielu rzemieślników i rolników. Po wojnie trzydziestoletniej Hiszpania utraciła Niderlandy Północne, a w Katalonii i Portugalii wybuchły powstania niepodległościowe.

Tymczasem rozwijały się nowe imperia kolonialne. Anglia utworzyła swoją pierwszą stałą osadę w Ameryce – Jamestown (1607 r.), a w 1620 roku do Ameryki przybyli purytanie (angielscy kalwiniści). Anglicy zakładali również faktorie w Indiach i na Wybrzeżu Niewolniczym w Afryce. Francuzi zajęli natomiast Kanadę. W handlu kolonialnym kluczową rolę odgrywały kampanie handlowe – stowarzyszenia inwestorów z królewskimi przywilejami.

Nad Bałtykiem również zaszły istotne zmiany. Szwecja stała się nową potęgą europejską. Za panowania Karola IX Sudermańskiego rozpoczęła ekspansję terytorialną, walcząc o Inflanty i Kurlandię należące do Rzeczypospolitej. W 1617 roku Szwedzi pozbawili Moskwę dostępu do Bałtyku. Gustaw II Adolf wprowadził reformy wewnętrzne, które umocniły pozycję kraju.

💡 Pamiętaj, że XVII wiek to czas wielkich przemian w Europie – podczas gdy jedne imperia upadały (jak Hiszpania), inne (jak Szwecja czy Anglia) budowały swoją pozycję, co całkowicie zmieniło układ sił na kontynencie.

Formowanie się nowych imperiów

Szwecja osiągnęła szczyt swojej potęgi za panowania Karola X Gustawa (1655-1660), zajmując znaczną część Rzeczypospolitej. Mimo późniejszego zwrotu zagrabionych ziem, pozostała potęgą europejską. Równocześnie dynastia Hohenzollernów umacniała pozycję Prus - Fryderyk Wilhelm przyłączył Pomorze Zachodnie do Brandenburgii, a w 1657 roku zniósł zależność lenną Prus od Rzeczypospolitej.

Na wschodzie Europy rozrastało się Imperium Moskiewskie. W XVI wieku car Iwan IV Groźny sprawował absolutną władzę (samodzierżawie) i rozpoczął zajmowanie Syberii oraz rozszerzył granice do Morza Kaspijskiego. Po okresie walk o tron, zwanym Wielką Smutą, w 1613 roku wybrano na cara Michała Romanowa. Ta dynastia znacząco powiększyła terytorium państwa, zajmując część ziem ruskich ze Smoleńskiem, Ukrainę z Kijowem oraz Syberię.

Wiek XVII przyniósł również kres ekspansji tureckiej. Wcześniej, za panowania Sulejmana Wspaniałego, Turcy pokonali Węgrów pod Mohaczem (1526). Jednak Liga Święta (w której skład wchodziły Hiszpania, Wenecja, papiestwo, zakon joannitów, Rzeczpospolita i Rosja) pokonała Turków pod Lepanto w 1571 roku. Pozycja sułtanów osłabła, a wzmocnili się wielcy wezyrowie.

Ostateczny kres ekspansji Imperium Osmańskiego przyniósł pokój w Karłowicach (1699). W jego wyniku Habsburgowie podporządkowali sobie Węgry i Siedmiogród, Wenecja zajęła Dalmację i Grecję, Rzeczpospolita odzyskała ziemie Ukrainy, a Rosja zdobyła dostęp do Morza Azowskiego.

🔍 Zwróć uwagę, że pokój w Karłowicach (1699) stanowił punkt zwrotny w historii Europy – zakończył turecką ekspansję i zapoczątkował nowy układ sił, w którym coraz większe znaczenie zyskiwały Prusy i Rosja.