Narodziny państwa polskiego

Dawno temu na ziemiach polskich mieszkali Słowianie, którzy żyli w plemionach. O najważniejszych sprawach, jak rozpoczęcie wojny czy budowa grodu, decydował wiec - zgromadzenie wszystkich dorosłych mężczyzn.

Słowianie czcili wielu bogów i składali im ofiary, by zapewnić sobie pomyślność. Główny gród plemienia był siedzibą księcia i jego zbrojnej drużyny. Początkowo książę był wybierany tylko na czas wojny, ale z czasem władza książęca stała się dziedziczna.

Nasi przodkowie głównie zajmowali się rolnictwem, ale bogactwo zdobywali także podczas wojen. Silniejsze plemiona podbijały słabsze i w ten sposób zaczęły powstawać pierwsze państwa.

Ciekawostka: Legendarne początki państwa polskiego wiążą się z prostym rolnikiem Piastem, od którego nazwę wziął cały ród panujący przez setki lat!

Państwo Wiślan i Piastowie

W drugiej połowie IX wieku na ziemiach polskich powstały dwa ważne ośrodki władzy. Na południu państwo Wiślan z głównym grodem w Krakowie zostało najpierw podbite przez Wielkie Morawy, a później znalazło się w granicach Czech.

Na północy plemię Polan stworzyło ośrodek władzy wokół Gniezna, dając początek państwu polskiemu. Władzę nad Polanami przejął ród Piastów, którego nazwa pochodzi od legendarnego Piasta, prostego rolnika.

Potomkami Piasta byli Siemowit, Leszek i Siemomysł. Dopiero syn Siemomysła - Mieszko I - jest uznawany za postać historyczną i pierwszego władcę Polski. Gdy Mieszko I rozpoczął rządy około 960 roku, jego państwo obejmowało Wielkopolskę, Kujawy, Mazowsze i ziemie Lędzian.

Warto zapamiętać: Mieszko I był pierwszym historycznym władcą Polski, a jak powstało państwo polskie, możemy prześledzić na podstawie źródeł historycznych, a nie tylko legend!

Początki panowania Mieszka I

Mieszko I był mądrym władcą, który szybko powiększał swoje państwo. Podbijał kolejne terytoria, aż jego ziemie dotarły do granic cesarstwa niemieckiego. Żeby chronić swój kraj przed najazdami, uznał zwierzchność cesarza Ottona I.

Podporą władzy pierwszych Piastów była silna zbrojna drużyna. Mieszko utrzymywał swoich wojowników dzięki łupom wojennym i daninom - obowiązkowym opłatom od ludności. Daniny początkowo płacono w produktach, później w pieniądzach.

Książę mieszkał w palatium - kamiennym pałacu, co pokazywało jego bogactwo i potęgę. Taki pałac był czymś wyjątkowym w kraju, gdzie większość budynków wznoszono z drewna.

Ciekawostka: Gdzie powstało państwo polskie? Jego serce biło w Wielkopolsce, z centralnym grodem w Gnieźnie. Archeologiczne wykopaliska potwierdzają potęgę tego miejsca!

Chrzest Mieszka I

Mieszko I chciał pokonać Wieletów - pogańskie plemiona słowiańskie. W tym celu zawarł sojusz z chrześcijańskim księciem Czech. Warunkiem przymierza był ślub Mieszka z czeską księżniczką Dobrawą oraz przyjęcie przez niego chrztu.

Chrzest Mieszka I w 966 roku uznajemy za symboliczny początek państwa polskiego. To przełomowe wydarzenie przyniosło dwa ważne skutki:

• Polska stała się równoprawnym partnerem dla sąsiednich chrześcijańskich monarchii
• Nowa religia wzmocniła władzę książęcą, bo Kościół nauczał, że władza pochodzi od Boga

Mieszko I zadbał, by w Poznaniu powstało biskupstwo misyjne podlegające bezpośrednio papieżowi. Dzięki temu chrystianizacji nie przeprowadzali niemieccy biskupi, a Polska zachowała niezależność od cesarstwa.

Zapamiętaj! Chrzest Polski był nie tylko wydarzeniem religijnym, ale przede wszystkim politycznym ruchem, który wprowadził nasze państwo do rodziny krajów europejskich.

Ostatnie lata rządów Mieszka I

Dzięki sojuszowi z Czechami Mieszko I pokonał Wieletów i umocnił swoje panowanie na Pomorzu. W 972 roku odparł najazd niemieckiego margrabiego Hodona, pokonując go w bitwie pod Cedynią.

Po śmierci Dobrawy Mieszko zerwał sojusz z Czechami. Zbrojnie odebrał im Małopolskę i Śląsk, co znacznie powiększyło jego państwo. Pod koniec panowania Mieszka I Polska obejmowała: Wielkopolskę, Małopolskę, Kujawy, Mazowsze, Śląsk i prawie całe Pomorze.

Mieszko I zmarł w 992 roku, zostawiając swojemu synowi Bolesławowi silne i dobrze zorganizowane państwo. Jak na pierwsze historyczne panowanie, Mieszko osiągnął naprawdę wiele!

Ciekawostka: Początki państwa polskiego to film, który mógłby być pełen akcji - od budowy grodów i podbojów po dyplomację i wielkie bitwy. Mieszko I był mistrzem strategii!

Panowanie Bolesława Chrobrego

Po śmierci Mieszka I w 992 roku władzę przejął jego najstarszy syn - Bolesław Chrobry. Za jego panowania do Polski przybył biskup Wojciech, który został wygnany z czeskiej Pragi.

Bolesław pomógł biskupowi zorganizować wyprawę misyjną do pogańskich Prusów - ludu żyjącego za północną granicą Polski. W 997 roku Wojciech udał się do Prus, gdzie został pojmany i zabity przez pogan.

Chrobry wykupił ciało misjonarza i uroczyście pochował je w Gnieźnie. To wydarzenie okazało się niezwykle ważne dla dalszych losów Polski. Dzięki męczeńskiej śmierci Wojciecha Bolesław zyskał święty symbol dla swojego państwa.

Ciekawostka: Bolesław Chrobry był tak zdeterminowany, by pochować biskupa Wojciecha w Gnieźnie, że podobno zapłacił Prusom za jego ciało tyle złota, ile ważyło!

Arcybiskupstwo w Gnieźnie

Papież ogłosił biskupa Wojciecha świętym, a on stał się patronem Polski. Posiadanie relikwii (szczątków świętego) i patrona państwa było ogromnym prestiżem. Dzięki temu Bolesław Chrobry uzyskał zgodę papieża na utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie.

Nowemu arcybiskupstwu podlegały trzy biskupstwa - w Krakowie, we Wrocławiu i w Kołobrzegu. Później podporządkowano mu także dawne biskupstwo misyjne w Poznaniu. W ten sposób powstała polska prowincja kościelna.

Życie św. Wojciecha przedstawiono na pięknych brązowych drzwiach katedry gnieźnieńskiej, wykonanych w XII wieku. Te Drzwi Gnieźnieńskie to jeden z najcenniejszych zabytków sztuki romańskiej w Polsce.

Warto wiedzieć: Utworzenie arcybiskupstwa było kluczowe dla niezależności Polski, bo oznaczało, że polski Kościół nie podlega obcym wpływom i może samodzielnie się rozwijać!

Zjazd gnieźnieński

W roku 1000 odbył się słynny zjazd gnieźnieński - przy grobie św. Wojciecha spotkali się cesarz Otton III i Bolesław Chrobry. To było wyjątkowe wydarzenie w historii początków państwa polskiego!

Podczas zjazdu ogłoszono powstanie polskiej prowincji kościelnej. Otton III nazwał Bolesława "współpracownikiem cesarstwa" i włożył na jego głowę swój cesarski diadem (ozdobną opaskę na czoło). Historycy uważają, że w ten sposób cesarz wyraził zgodę na przyszłą koronację polskiego księcia.

Władcy wymienili się cennymi darami - Bolesław dał cesarzowi relikwię (ramię św. Wojciecha), a Otton ofiarował księciu kopię włóczni św. Maurycego, która była symbolem władzy cesarskiej.

Ciekawostka: Otton III marzył o odnowieniu potężnego Cesarstwa Rzymskiego i widział w Bolesławie Chrobrym ważnego sojusznika, który pomoże szerzyć chrześcijaństwo na wschodzie Europy.

Wojny Bolesława Chrobrego

W 1002 roku zmarł nagle cesarz Otton III. Bolesław Chrobry wykorzystał walkę o władzę w cesarstwie i zajął zbrojnie Łużyce, Miśnię i Milsko - słowiańskie kraje podporządkowane cesarstwu.

Nowym władcą Niemiec został Henryk II. Wojny Bolesława z Henrykiem trwały z przerwami od 1004 do 1018 roku. W tym czasie Czesi wyswobodzili się spod polskiej władzy przy pomocy cesarza.

W 1017 roku załoga wierna Chrobremu bohatersko obroniła gród w Niemczy przed wojskami cesarskimi. Rok później podpisano pokój w Budziszynie. Bolesław obronił niezależność Polski i zatrzymał Łużyce oraz Milsko.

W 1018 roku Chrobry zorganizował wielką wyprawę na Ruś. Zdobył i złupił bogaty Kijów, a w drodze powrotnej przyłączył do Polski Grody Czerwieńskie.

Zapamiętaj: Bolesław Chrobry był pierwszym władcą Polski, który zaczął wybijać własne monety - denary. Na jednej stronie widniał jego wizerunek, na drugiej znak krzyża.

Pierwszy król Polski

Po śmierci cesarza Henryka II Bolesław Chrobry koronował się na króla Polski w 1025 roku. Koronacja królewska potwierdzała niezależność Polski jako chrześcijańskiego państwa i wzmacniała autorytet władcy.

Bolesław zmarł wkrótce po koronacji, ale zdążył dokonać wielu wielkich rzeczy. Potomni nazwali go Chrobrym, czyli dzielnym i walecznym. Jego panowanie miało zarówno plusy, jak i minusy:

Osiągnięcia Bolesława Chrobrego:

• obronił niezależność Polski od cesarstwa
• wywalczył dla kraju znaczącą pozycję w Europie
• doprowadził do utworzenia polskiej prowincji kościelnej

Problemy:

• przez wiele lat toczył kosztowne wojny
• daniny obciążające poddanych doprowadziły do buntów
• utracił kontrolę nad Pomorzem Zachodnim, które wróciło do pogaństwa

Ciekawostka: Bolesław Chrobry co zrobił dla Polski? Przede wszystkim uczynił ją silnym, niezależnym królestwem liczącym się w Europie - to jego największe osiągnięcie!