Przyczyny i początek reformacji

Wyobraź sobie kościół, który zamiast pomagać ludziom, głównie myśli o pieniądzach - właśnie tak wyglądał kościół katolicki w XVI wieku. Papiestwo było tak zaangażowane w politykę i bogacenie się, że całkowicie zapomniało o swojej duchowej misji.

Najgorsze były odpusty - można było dosłownie kupić sobie przebaczenie grzechów! Do tego dochodziły jeszcze dziesięcina (10% dochodów dla kościoła), nepotyzm (dawanie stanowisk rodzinie) i świętopietrze (dodatkowe opłaty). Duchowni łamali celibat i żyli jak świeccy bogacze.

Marcin Luter w 1517 roku w Wittenberdze powiedział "dość!" i napisał 95 tez przeciwko odpustom. Bezpośrednią przyczyną był skandal z papieżem Leonem X, który sprzedawał odpusty na przebudowę bazyliki św. Piotra w Rzymie.

Ważne: Luter stworzył luteranizm oparty na trzech zasadach: "jedynie pismo, jedynie wiara, jedynie łaska" - to znaczy, że tylko Biblia jest źródłem wiary, a zbawienie można osiągnąć jedynie przez wiarę.

Luteranizm i anglikanizm

Luteranie wprowadzili rewolucyjne zmiany: liturgię w języku narodowym (nie po łacinie!), komunię pod dwiema postaciami, zlikwidowali zakony i kult świętych. Duchowni mogli się żenić, a każdy kraj miał swój kościół narodowy.

Nie wszystkim się to podobało - w 1525 roku wybuchło powstanie chłopskie Tomasza Münzera, które było radykalną wersją luteranizmu. Konflikt zakończył pokój w Augsburgu (1555) z zasadą "czyj kraj, tego religia".

Anglikanizm powstał z zupełnie innego powodu - Henryk VIII pokłócił się z papieżem o rozwód! Gdy papież odmówił mu rozwodu z Katarzyną Aragońską, król w 1534 roku po prostu ogłosił się głową niezależnego kościoła angielskiego.

Ciekawostka: Henryk VIII chciał być postrzegany jako twórca religii anglikańskiej, choć tak naprawdę chodziło mu głównie o rozwód i przejęcie majątku kościelnego.

Kalwinizm i jego konsekwencje

Jan Kalwin poszedł jeszcze dalej niż Luter i stworzył najsurowszy odłam protestantyzmu. W 1544 roku zorganizował w Genewie gminę wyznaniową z zakazem tańców, gry w karty i wszelkich rozrywek.

Najważniejszą ideą kalwinizmu była teoria predestynacji - Kalwin uważał, że Bóg już wcześniej podzielił ludzi na wybranych (zbawieni) i potępionych. Oznakami łaski Bożej miały być cnotliwe życie, modlitwa i surowe zasady moralne.

Kalwinizm rozprzestrzenił się dzięki akademii założonej przez Kalwina w 1559 roku, gdzie studiowali studenci z całej Europy. Niestety, przyniósł też wojny religijne, jak masakra hugenotów w Noc św. Bartłomieja (1572).

Pokój przywrócił dopiero Henryk IV Burbon, który przeszedł na katolicyzm ("Paryż wart jest mszy") i wydał edykt nantejski (1598) gwarantujący hugenotom swobodę wyznania.

Pamiętaj: Kalwinizm był najbardziej radykalny - bez obrazów, organów, kultu świętych, za to z bardzo surowymi zasadami moralnymi.

Kontrreformacja - odpowiedź kościoła

Kościół katolicki nie zamierzał się poddać bez walki! Kontrreformacja (od połowy XVI do początku XVIII wieku) miała na celu wzmocnienie pozycji kościoła i odzyskanie utraconych wpływów.

Najważniejszym wydarzeniem był Sobór trydencki (1545-1563) w północnych Włoszech. Wygrali kurialiści (zwolennicy władzy papieskiej) przeciwko koncyliarystom, którzy chcieli większej władzy dla soborów.

Sobór potępił protestantów jako heretyków i utrzymał wszystkie tradycyjne elementy katolicyzmu: siedem sakramentów, kult Matki Boskiej i świętych. To była jasna deklaracja, że kościół nie ustąpi ani o krok.

Efekt: Kontrreformacja na długo podzieliła Europę na katolicką i protestancką, co miało ogromny wpływ na późniejsze wojny i politykę europejską.