Powstanie i działalność polskiego rządu na emigracji

Po ataku ZSRS na Polskę 17 września 1939 roku, polskie władze zostały zmuszone do ewakuacji do Rumunii, gdzie jednak zostały internowane pod naciskiem III Rzeszy. Aby utrzymać ciągłość państwa, prezydent Mościcki wyznaczył nowego prezydenta - Władysława Raczkiewicza, który 30 września powołał generała Władysława Sikorskiego na stanowisko premiera i Naczelnego Wodza.

Początkowo rząd działał we Francji (w Angers), a po jej upadku przeniósł się do Londynu. Polskie władze na uchodźstwie zostały natychmiast uznane przez Francję, Wielką Brytanię i większość państw świata (oprócz Niemiec i ich sojuszników).

Generał Sikorski szybko zajął się tworzeniem Armii Polskiej na Zachodzie. We Francji sformowano wojsko liczące 85 tysięcy żołnierzy, które brało udział w obronie tego kraju w 1940 roku. W Wielkiej Brytanii powstały polskie jednostki lotnicze, wśród których Dywizjon 303 zyskał szczególną sławę. Do walki dołączyła również polska marynarka wojenna z okrętami takimi jak ORP „Błyskawica", „Burza" i „Grom".

Ciekawostka: Choć między Polską a ZSRS faktycznie trwał stan wojny od 17 września 1939, nigdy nie została ona formalnie wypowiedziana!

Relacje polsko-sowieckie i dalsze losy rządu

Sytuacja zmieniła się 22 czerwca 1941, gdy Niemcy zaatakowały ZSRS. Stalin dołączył do koalicji antyhitlerowskiej, a 30 lipca 1941 podpisano układ Sikorski-Majski. Porozumienie zakładało nawiązanie stosunków dyplomatycznych, wzajemną pomoc w walce z Niemcami i utworzenie polskiej armii z jeńców w ZSRS. Nie uwzględniono jednak powrotu do przedwojennych granic Polski ani przeprosin za sowiecką agresję.

Mimo oficjalnych ustaleń, Sowieci niechętnie uwalniali Polaków z łagrów. Narastający konflikt o armię Andersa rozwiązano poprzez jej ewakuację do Iraku i Iranu do sierpnia 1942 roku, gdzie została przejęta pod opiekę Brytyjczyków.

Przełomowym momentem był kwiecień 1943 roku, gdy Niemcy odkryli masowe groby polskich oficerów w Katyniu. Polski rząd poprosił o międzynarodowe śledztwo, co rozwścieczyło Stalina, który zerwał stosunki dyplomatyczne z Polską, oskarżając ją o współpracę z III Rzeszą.

W tej napiętej atmosferze, 4 lipca 1943 roku, w katastrofie lotniczej na Gibraltarze zginął premier Sikorski. Nowym premierem został Stanisław Mikołajczyk, a Naczelnym Wodzem - generał Kazimierz Sosnkowski. Tragiczna śmierć Sikorskiego była ogromnym ciosem dla Polski, gdyż był on szanowany przez aliantów i mógł skuteczniej bronić polskich interesów.

Ważne: Sprawa katyńska stała się jedną z głównych przyczyn pogorszenia stosunków polsko-sowieckich i wpłynęła na powojenną sytuację Polski!