Porządek powojenny i początek zimnej wojny

Po zakończeniu II wojny światowej w Poczdamie spotkali się przywódcy trzech mocarstw: Józef Stalin, Harry Truman oraz Winston Churchill. Ustalili oni ważne zasady powojennego ładu, w tym kwestie reparacji wojennych (odszkodowań za zniszczenia) i podstawy przyszłego porządku.

Niemcy miały przejść proces określany jako "4D": denazyfikacja, demilitaryzacja, dekartelizacja i demokratyzacja. Świat zachodni zaczął organizować się w nowym porządku - powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ), mająca utrzymywać pokój na świecie. W 1947 roku pojawiły się dwie ważne inicjatywy amerykańskie: doktryna Trumana (powstrzymywania komunizmu) oraz Plan Marshalla (odbudowy gospodarki europejskiej).

Napięcia między Wschodem a Zachodem narastały. Churchill w 1946 roku w Fulton (USA) użył określenia "żelazna kurtyna", opisując podział Europy. Nastąpił podział Niemiec na RFN (zachodnie) ze stolicą w Bonn i NRD (wschodnie) ze stolicą w Berlinie. W Europie Wschodniej powstały kraje demokracji ludowej podporządkowane Sowietom: Polska, Czechosłowacja, Rumunia, NRD, Węgry i Bułgaria.

Warto zapamiętać! Rywalizacja między blokami wschodnim i zachodnim, nazwana zimną wojną, nie była bezpośrednim konfliktem zbrojnym, ale walką o wpływy na całym świecie.

Po śmierci Stalina (5 marca 1953) władzę przejął Nikita Chruszczow. W 1955 roku jako odpowiednik NATO powstał Układ Warszawski obejmujący kraje bloku wschodniego. Próby wyzwolenia się spod wpływów sowieckich, jak powstanie węgierskie w 1956 roku pod przywództwem Imre Nagy'ego, były brutalnie tłumione przez Sowietów.

Równocześnie zachodził proces dekolonizacji - wyzwalania się ludów Afryki i Azji spod zależności od metropolii. 1960 rok został nazwany Rokiem Afryki, gdyż niepodległość uzyskało aż 17 państw. W 1948 roku powstało państwo Izrael, którego pierwszym premierem został Dawid Ben Gurion.

Świat w drugiej połowie XX wieku

Jednym z najbardziej niebezpiecznych momentów zimnej wojny był kryzys kubański w 1962 roku, związany z instalacją sowieckich rakiet na Kubie rządzonej przez Fidela Castro. Rywalizacja USA i ZSRR nazwana została zimną wojną i obejmowała niemal wszystkie sfery życia.

W Europie zachodniej postępowały procesy integracyjne, które doprowadziły do powstania Unii Europejskiej w 1992 roku na mocy traktatu z Maastricht w Holandii. Jednym z elementów integracji było wprowadzenie wspólnej waluty - euro. Za ojców założycieli UE uważa się Konrada Adenauera, Alcide de Gasperiego i Roberta Schumana.

W Stanach Zjednoczonych ważną postacią walki o prawa obywatelskie był Martin Luther King - pastor, który walczył z segregacją rasową i organizował pokojowe protesty w obronie praw czarnoskórych. Jego metody nawiązywały do idei Mohandasa Gandhiego, który propagował bierny opór i walkę pokojowymi metodami.

Ciekawostka! Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku rozliczono zbrodnie nazistowskie w ramach procesów norymberskich - sądowego postępowania karnego przeciwko głównym zbrodniarzom III Rzeszy.

Po śmierci Stalina, Nikita Chruszczow rozpoczął proces odwilży politycznej, który doprowadził do destalinizacji - odejścia od kultu Stalina i częściowej liberalizacji systemu komunistycznego. Mimo to, system komunistyczny nadal kontrolował kraje bloku wschodniego, a wszelkie próby reform spotykały się z brutalną reakcją.