Rywalizacja Wschód-Zachód i kryzys kubański

Zimna wojna w latach 60. wkroczyła w nowy etap z Nikitą Chruszczowem na czele ZSRS i Johnem F. Kennedym jako prezydentem USA (od listopada 1960). Obie strony przygotowywały plany użycia broni atomowej, co zwiększało napięcie międzynarodowe.

Najniebezpieczniejszym momentem zimnej wojny był kryzys kubański w 1962 roku. Jego przyczyny sięgają 1959 roku, gdy władzę na Kubie przejęli komuniści pod przywództwem Fidela Castro. USA, dążąc do zmiany rządów, nałożyło embargo gospodarcze i wspierało nieudaną inwazję emigrantów kubańskich w Zatoce Świń. W odpowiedzi Kuba zacieśniła współpracę z ZSRS.

Kryzys osiągnął punkt kulminacyjny, gdy ZSRS zaproponowało montaż radzieckich rakiet na Kubie. Kennedy zareagował ogłaszając morską blokadę wyspy, co doprowadziło świat na skraj wojny nuklearnej. Konsekwencją kryzysu było utworzenie "gorącej linii" między Moskwą a Waszyngtonem oraz podpisanie układu o ograniczeniu prób atomowych (1963) i nierozprzestrzenianiu broni nuklearnej (1968).

Ciekawostka: Po kryzysie kubańskim Chruszczow został zmuszony do rezygnacji (16.10.1964), a nowym przywódcą ZSRS został Leonid Breżniew, który rządził krajem przez następne 18 lat.

Wojna w Wietnamie stała się kolejnym polem konfrontacji między blokami. Od połowy lat 50. komunistyczna partyzantka atakowała południowy Wietnam, co zaniepokoiło USA. Powstały dwa państwa wietnamskie: komunistyczna Demokratyczna Republika Wietnamu na północy i prozachodnia Republika Wietnamu na południu.

Od Wietnamu do odprężenia

USA, zaniepokojone sytuacją w Wietnamie, w 1964 roku rozpoczęły interwencję zbrojną, wspierając armię południowowietnamską. Mimo militarnych sukcesów, pod wpływem masowych protestów społecznych, Amerykanie na początku lat 70. zaczęli wycofywać swoje wojska. W 1973 roku ostatni amerykańscy żołnierze opuścili Wietnam. Konsekwencją było zajęcie południowego Wietnamu przez komunistów w marcu 1975 roku i utworzenie Socjalistycznej Republiki Wietnamu.

W latach 70. obserwowano znaczący wzrost wpływów ZSRS na świecie. W Chile doszedł do władzy lewicowy Salvador Allende (później obalony przez gen. Augusta Pinocheta). Sowieci odnieśli też sukcesy w Azji (Wietnam, Korea Północna, Indie) i Afryce (Egipt, Libia, Syria, Angola, Mozambik, Etiopia, Jemen).

Pod rządami Breżniewa wzrosły wpływy KGB, które prowadziło intensywne działania przeciwko ruchom opozycyjnym. Jednocześnie lata 70. przyniosły odprężenie (détente) w stosunkach między Wschodem a Zachodem. W 1970 roku RFN zaakceptowała polską granicę zachodnią, a w 1972 roku NRD i RFN uznały swoją wzajemną odrębność.

Warto zapamiętać: Ważnym elementem odprężenia była Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach (1973-1975) oraz układy o ograniczeniu zbrojeń strategicznych: SALT I (podpisany przez Breżniewa i Nixona w maju 1972) i SALT II (18 czerwca 1979).