Biblia - podstawy i Księga Rodzaju

Biblia powstała w bardzo długim czasie - Stary Testament pisano od XIII do II wieku p.n.e., a Nowy Testament między 51-96 rokiem n.e. Nazwa pochodzi z greki i oznacza po prostu "księgi".

Księgi dzielą się na historyczne (opowiadające dzieje), dydaktyczne (pouczające jak żyć) i prorockie (przepowiadające przyszłość). Biblia ma cztery poziomy znaczeń: dosłowny, alegoryczny, moralny i mistyczny.

Księga Rodzaju przedstawia chrześcijańską wizję stworzenia świata w siedem dni. Bóg tworzy światło, niebo, ziemię, rośliny, zwierzęta, a na końcu człowieka na swój obraz. Siódmego dnia odpoczywa, dając Żydom wzór świętowania szabatu.

Pamiętaj: Dla wierzących Bóg istnieje poza czasem, stworzył wszystko z niczego, a świat ma swój początek i będzie miał koniec.

Motywy i symbolika biblijna

W Biblii znajdziesz pięć głównych motywów, które pojawiają się w literaturze do dziś. Motyw cierpienia łączy się z grzechem i karą - jak w Księdze Hioba, gdzie bohater cierpi, by sprawdzić swoją wiarę.

Motyw miłosierdzia pokazuje, że Bóg przebacza i kocha - najlepiej widać to w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie czy ojcu, który przebacza marnotrawnemu synowi.

Kolory mają swoje znaczenie: biel to świętość, czerwień to miłość lub krew Chrystusa, błękit łączy z niebem. Liczby też są ważne - siódemka oznacza pełnię doskonałości (7 dni tygodnia), dwunastka to także pełnię (12 apostołów).

Z Biblii pochodzi mnóstwo frazeologizmów używanych do dziś: "sądny dzień", "wieża Babel" (chaos), "egipskie ciemności" czy "Sodoma i Gomora" (rozpusta).

Ciekawostka: Rybę uznano za symbol chrześcijan, bo greckie słowo oznaczające rybę to akronim "Jezus Chrystus, Syn Boży, Zbawiciel".

Raj i ofiara Izaaka

Raj (Eden) to miejsce wiecznego szczęścia, gdzie żyli pierwsi ludzie - Adam i Ewa. Mogli robić wszystko oprócz jedzenia z drzewa poznania dobra i zła. Gdy złamali zakaz, zostali wygnani przez anioła z mieczem ognistym.

Symbolika jest jasna: raj oznacza dobrobyt i bliskość Boga, drzewo to sytuacje, gdy działamy wbrew Bogu, a wygnanie to utratę pierwotnego szczęścia przez grzech.

Ofiara Izaaka to test wiary Abrahama. Bóg każe mu poświęcić syna, ale w ostatniej chwili go ratuje. Biblijna wersja jest zwięzła - skupia się na najważniejszym, nie opisuje uczuć Abrahama.

Wniosek? Bojaźń przed Bogiem jest silniejsza niż radość z syna. Abraham nie waha się, więc zostaje nagrodzony - Bóg chce życia, nie śmierci.

Pamiętaj: Parafraza to swobodny przekład utworu, który może zmieniać lub rozwijać treść oryginału.

Księga Hioba

Księga Hioba to archetyp osoby cierpiącej - pokazuje, jak dobry człowiek traci wszystko i zadaje pytania o sprawiedliwość Boga. Hiob porównuje życie do codziennej walki, a cierpienie do wiecznej ciemności.

Struktura jest ciekawa: początek i koniec to narracja, środek to monologi i dialogi - lamentacje Hioba. Bóg przemawia dwukrotnie, ale nie tłumaczy swoich działań, tylko pokazuje swoją potęgę.

Anna Kamieńska w "Powrocie Hioba" uwspółcześnia historię - wymienia różne przyczyny śmierci z XX wieku. Jej Hiob czuje się winny, że zapomniał o rodzinie, i męczy go sumienie.

Styl biblijny to wersety tworzące całość, inwersje (przestawianie słów), paralelizmy (powtarzanie podobnych zdań) i pytania bez odpowiedzi. To wszystko nadaje tekstowi uroczysty, podniosły ton.

Ważne: Teodycea to część teologii zajmująca się problemem: jak pogodzić istnienie dobrego Boga z istnieniem zła na świecie.

Księga Koheleta i Pieśń nad Pieśniami

Kohelet (Eklezjasta) zawiera mądrość życiową i słynne słowa "Vanitas vanitatum" - marność nad marnościami. Podkreśla, że wszystko przemija i wobec śmierci wszyscy jesteśmy równi. Ten motyw był bardzo popularny w sztuce baroku.

Pieśń nad Pieśniami to liryka o doskonałej miłości między mężczyzną i kobietą. Pod względem literackim to dialog z chórem, pełen pięknych porównań: "oczy twoje jak gołębice", "szyja jak wieża Dawidowa".

Autor czerpie inspiracje z przyrody i architektury, tworząc epitety i porównania oddziałujące na zmysły. Można interpretować to dosłownie (o ludzkiej miłości) lub symbolicznie (o związku Boga z ludźmi).

W poezji polskiej znajdziesz nawiązania - jak u Kamieńskiej: "Odłamałam gałąź miłości", gdzie bohaterka czuje się uwięziona przez uczucie i pragnie wolności.

Symbolika: "Córki jerozolimskie" to przyjaciółki, oblubienica to lud wybrany lub Kościół, a oblubieniec to Bóg lub Jezus.

Księga Psalmów

Psalmy to 150 utworów poetyckich o tematyce religijnej, przypisywanych królowi Dawidowi. Pełnią funkcję modlitwy i wyrażają ogromną skalę uczuć - od rozpaczy po radość.

Dzielą się na pięć rodzajów: błagalne (prośby w niebezpieczeństwie), pochwalne (hymny dziękczynne), dziękczynne (wdzięczność za ocalenie), ufności (zaufanie do Boga) i mądrościowe (pouczenia).

Psalm 13 to modlitwa błagalna - psalmista wyraża niepokój z powodu opuszczenia przez Boga, ale kończy wyrazem ufności. Psalm 47 to hymn pochwały panowania Bożego nad całą ziemią.

Paralelizmy (powtarzanie podobnych zdań) podkreślają uczucia i nadają rytm. Psalmy inspirowały poetów przez wieki - od średniowiecza po Agnieszkę Osiecką, która używała biblijnych struktur w swoich piosenkach.

Pamiętaj: Psalmy zawsze wyrażają nadzieję, nawet gdy mówią o cierpieniu - nigdy nie kończy się na rozpaczy.

Apokalipsa i przypowieści Jezusa

Apokalipsa to ostatnia księga Nowego Testamentu, napisana przez Jana. Język jest tajemniczy, pełen symboli i wizji końca świata. Anioł ostrzega ludzi, z nieba spadają gwiazdy, pojawiają się szarańcze ranią ludzi bez znaku Bożego.

Dürer w swoim cyklu grafik przedstawił czterech jeźdźców Apokalipsy - śmierć z kosą, wojnę z mieczem, zarazę z wagą i zwycięstwo z koroną. Czarno-białe wykonanie potęguje ponury nastrój.

Przypowieści Jezusa to proste opowiastki z głębokim przesłaniem. Przypowieść o siewcy mówi, że Słowo Boże pada na różny grunt - czasem ludzkie serca są zbyt twarde, by je przyjąć.

Przypowieść o pannach roztropnych przestrzega, żeby być przygotowanym na przyjście Boga przez całe życie. Człowiek musi przewidywać skutki swoich działań i szykować się do tego, co najważniejsze.

Uniwersalna prawda: Przypowieści działają na dwóch poziomach - religijnym (o relacji z Bogiem) i ludzkim (o mądrym życiu).