Podstawy językoznawstwa i znak językowy

Znak językowy to element języka, któremu przypisujemy znaczenie. Ma on nierozerwalny związek między swoją formą a treścią, który wynika z umowy społecznej. Znaki możemy podzielić na motywowane (mające związek z przekazem) oraz niemotywowane (nie mają związku z przekazem i trzeba je po prostu znać).

Czym właściwie jest język? To system powiązanych znaków, narzędzie oddziaływania na ludzi i odbicie naszych doświadczeń o świecie. Ferdinand de Saussure, twórca strukturalizmu w językoznawstwie, wprowadził ważne rozróżnienie na trzy aspekty języka: langage (zjawisko językowe ogólnie), langue (język jako system) i parole (mowa, konkretne użycie języka).

💡 Pamiętaj! Znak językowy ma dwie nierozerwalne strony: formę (dźwiękową lub graficzną) i znaczenie. Bez którejkolwiek z tych części nie byłby znakiem językowym!

Cechy języka i tekstu

Język charakteryzuje się siedmioma podstawowymi cechami. Jest konwencjonalny (opiera się na umowie społecznej), foniczny (ma formę dźwiękową), uniwersalny (służy do wszystkiego) i dwustopniowy (składa się z formy i znaczenia). Posiada także dwuklasowość (ograniczony słownik i gramatyka tworzą nieskończoną ilość kombinacji), abstrakcyjność (możemy mówić o rzeczach nieobecnych) i polisemiczność (słowa mogą mieć wiele znaczeń).

Warto też rozróżnić cechy langue i parole. Langue jest systemem abstrakcyjnym, potencjalnym, społecznym i psychicznym. Natomiast parole to konkretne użycie języka - jest aktualne, jednostkowe, nieograniczone i fizyczne.

Tekst to ciąg słów i zdań tworzących pewną całość. W językoznawstwie strukturalistycznym to obiekt służący do przekazywania informacji, realizujący abstrakcyjny język. W nauce o literaturze to obiekt językowy realizujący dzieło literackie lub inny wytwór sytuacji komunikacyjnej.

💡 Ciekawostka: Dzięki dwuklasowości języka (ograniczona liczba słów i reguł gramatycznych) możemy tworzyć nieskończoną liczbę wypowiedzi, nawet takich, które nigdy wcześniej nie zostały wypowiedziane!

Funkcje języka i modele komunikacji

Wypowiedzi językowe pełnią różne funkcje zależnie od celu nadawcy. Funkcja informacyjna służy do przekazu informacji i dzieli się na opisową (fakty) oraz oceniająco-postulatywną (hipotezy, opinie). Funkcja sprawcza powoduje zmiany w rzeczywistości na mocy konwencji społecznej (np. "Otwieram zebranie") lub wiary (akty sakramentalne).

Język może też pełnić funkcję ekspresywną (wyrażanie emocji) i nakłaniającą (wpływanie na odbiorcę przez pytania, rozkazy, perswazję lub manipulację). Inne funkcje to fatyczna (podtrzymywanie kontaktu), kreatywna (tworzenie dzieł sztuki, nauki) i misteryjna (uczestnictwo w sacrum).

W komunikacji językowej wyróżniamy różne elementy i funkcje. Model Jakobsona uwzględnia: nadawcę (funkcja emotywna), odbiorcę (funkcja konatywna), komunikat (funkcja poetycka), kontekst (funkcja poznawcza), kontakt (funkcja fatyczna) i kod (funkcja metajęzykowa).

💡 Zwróć uwagę, że w codziennej komunikacji rzadko używamy wypowiedzi o tylko jednej funkcji - najczęściej mieszają się one ze sobą, choć jedna może dominować!