Symbolika i struktura "Wieży"

"Wieża" to dzieło o głęboko symbolicznej konstrukcji. Tytuł nawiązuje do motywu biblijnego - w czasach wczesnochrześcijańskich wieża oznaczała "święte miasto" i sferę sacrum. Opowiadanie charakteryzuje się złożoną narracją szkatułkową, gdzie pojawia się kilku narratorów, których historie splatają się w jedną całość.

Głównym motywem łączącym wszystkie postacie jest samotność i pielgrzymowanie. Kamienny pielgrzym symbolizuje nieustanne dążenie ku górze, doskonalenie się przy świadomości zmierzania ku śmierci. Ta symbolika przenika całe opowiadanie.

Głównym bohaterem jest Lebbroso (Trędowaty) - młody mężczyzna odizolowany od społeczeństwa z powodu choroby. Mieszka w tajemniczej wieży w mieście Aosta, gdzie według legend przebywają duchy. Lebbroso pielęgnuje ogród, nie dotykając roślin, by nie przenosić choroby na dzieci, które czasem zaglądają przez ogrodzenie. Pragnie kontaktu z ludźmi, lecz jest skazany na izolację.

💡 Wszystkie postacie w opowiadaniu doświadczają "trądu" w przenośnym znaczeniu - są naznaczeni samotnością i cierpieniem, które oddziela ich od reszty świata.

W chwili rozpaczy Lebbroso modli się o jakiegokolwiek towarzysza. W odpowiedzi pojawia się jego siostra, również chora na trąd. Dowiaduje się wtedy, że naprawdę ma na imię Pierre, a jego rodzice zmarli na tę samą chorobę. Aby oszczędzić siostrze widoku jego zdeformowanej twarzy, odgradza się od niej, choć sama jej obecność działa na niego kojąco.

Jedynym innym towarzyszem Lebbroso jest pies Miracolo, który swobodnie przemieszcza się między wieżą a miastem. Po śmierci siostry, gdy pies zostaje ukamieniowany przez mieszkańców, Lebbroso przeżywa głęboki kryzys. Zaczyna wątpić w sens swojego istnienia i bluźnić przeciwko Bogu, rozważając nawet samobójstwo.

Kryzys wiary i odkupienie

Lebbroso, pozbawiony ostatniego przyjaciela, przeżywa kryzys egzystencjalny. Widok zakochanych spacerujących nieopodal wieży budzi w nim falę goryczy i zazdrości. Uświadamia sobie, że jest skazany na samotność i śmierć w odosobnieniu. Traci sens swojego cierpienia, które dotąd porównywał do cierpienia Chrystusa.

W akcie desperacji Lebbroso postanawia podpalić wieżę. Jednak w pokoju zmarłej siostry znajduje Biblię z jej listem - ostatnią wolą, w której prosi go, by żył i umarł jak dobry chrześcijanin, nie dopuszczając się grzechu samounicestwienia. Przekazuje mu krzyżyk, który dawał jej siłę w trudnych chwilach.

Okoliczności śmierci Trędowatego pozostają niejasne - według jednej wersji umarł z głodu, według innej po przepędzeniu ze spaceru przez mieszkańców. Nawet po śmierci Lebbroso doświadcza wykluczenia - ksiądz podczas pogrzebu jest oszczędny w gestach, ostrożnie unikając kontaktu ze "skażonym" ciałem.

💡 Opowiadanie pokazuje, jak cierpienie może prowadzić albo do utraty wiary, albo do jej pogłębienia - wybór należy do człowieka nawet w najgorszych okolicznościach.

Historia Lebbroso splata się z historią Sycylijczyka, nauczyciela z Turynu, który po stracie rodziny również wybiera życie w izolacji. W przeciwieństwie do Trędowatego, jego samotność jest dobrowolna. Podobnie jak Lebbroso, oczekuje tylko śmierci.

Gdy do Aosty wkracza oddział SS i grozi zabiciem księdza, jeśli nie znajdzie się mężczyzna do wzięcia, mieszkańcy wskazują na Sycylijczyka. W konfrontacji z Niemcami mężczyzna wypiera się odpowiedzialności, mówiąc że nie jest miejscowy. W rezultacie Niemcy zabijają księdza, a Sycylijczyk, przerażony perspektywą własnej śmierci, odchodzi odprowadzany wymowną ciszą tłumu - w scenie przypominającej drogę krzyżową Chrystusa.

Zarówno historia Lebbroso, jak i Sycylijczyka prowadzi do tego samego wniosku - cierpienie i samotność są nieodłączną częścią ludzkiej egzystencji, a to, jak na nie reagujemy, definiuje naszą człowieczeństwo.