II prawo Mendla i segregacja genów

II prawo Mendla (prawo niezależnej segregacji cech) mówi, że cechy są dziedziczone niezależnie od siebie. Prawo to działa tylko wtedy, gdy geny znajdują się na różnych chromosomach.

Liczba różnych rodzajów gamet wynosi maksymalnie 2^n, gdzie n to liczba par heterozygotycznych. Na przykład organizm Aa może wytworzyć 2 typy gamet: A i a, a organizm AaBb wytworzy 4 typy gamet: AB, Ab, aB i ab.

Segregacja genów zachodzi podczas mejozy przy powstawaniu gamet. Proces ten obejmuje crossing-over (wymianę fragmentów między chromosomami homologicznymi), niezależną segregację genów oraz losowe łączenie się gamet podczas zapłodnienia.

💡 Krzyżówka testowa jest bardzo pomocna w określaniu genotypów! Polega na skrzyżowaniu badanego organizmu z homozygotą recesywną (np. AaBb × aabb), co pozwala ujawnić wszystkie możliwe kombinacje genów.

W genetyce wyróżniamy kilka sposobów dziedziczenia jednogenowego:

• Dominacja pełna - jeden allel całkowicie dominuje nad drugim, a heterozygoty wykazują cechę dominującą
• Dominacja niepełna - żaden allel nie dominuje w pełni, a heterozygoty mają cechy pośrednie (jak w przypadku koloru kwiatów wyżlinu)
• Kodominacja - dwa allele są równorzędne, a heterozygoty wykazują cechy obu homozygot jednocześnie
• Allele wielokrotne - gdy gen występuje w co najmniej trzech wersjach

Grupy krwi i dziedziczenie wielogenowe

Grupy krwi to klasyczny przykład alleli wielokrotnych i kodominacji. W układzie AB0 występują trzy allele: I^A, I^B i i. Allele I^A i I^B są dominujące nad i, ale są kodominujące względem siebie.

Grupy krwi określane są przez obecność antygenów na powierzchni krwinek:

• Grupa A: antygen A (genotypy I^AI^A lub I^Ai)
• Grupa B: antygen B (genotypy I^BI^B lub I^Bi)
• Grupa AB: antygeny A i B (genotyp I^AI^B)
• Grupa 0: brak antygenów (genotyp ii)

Wiele cech jest warunkowanych przez więcej niż jeden gen, co nazywamy dziedziczeniem wielogenowym. Wyróżniamy dwa główne rodzaje:

Geny kumulatywne sumują swoje działania, wpływając na jedną cechę. Odpowiadają za cechy ilościowe jak wzrost, masa ciała czy barwa skóry. Im więcej alleli dominujących, tym silniej wyrażona jest dana cecha.

⚠️ Pamiętaj, że w przypadku genów dopełniających się stosunek fenotypowy 9:7 w krzyżówce AaBb × AaBb różni się od klasycznego stosunku 9:3:3:1 dla niezależnego dziedziczenia!

Geny dopełniające się współpracują ze sobą przy wykształceniu jednej cechy. Cecha pojawia się tylko wtedy, gdy oba geny mają przynajmniej jeden allel dominujący. Stąd stosunek fenotypów 9:7 w krzyżówce AaBb × AaBb.