Aleksander Wielki i początki hellenizmu

Macedonia nie była uważana przez Greków za część Hellady, choć jej dynastia królewska miała grecki status. W V wieku p.n.e. Macedończycy ulegli hellenizacji - zaczęli przejmować grecką kulturę, język i zwyczaje.

Filip II objął władzę w Macedonii w 359 r. p.n.e. i zreformował armię, zwiększając liczebność piechoty i tworząc elitarny korpus młodych arystokratów. Po zwycięstwie nad Ateńczykami i Tebańczykami w bitwie pod Cheroneą (338 r. p.n.e.), utworzył Związek Koryncki, zjednoczenie greckich polis pod swoim przywództwem.

Po śmierci Filipa władzę przejął jego syn - Aleksander, wychowanek filozofa Arystotelesa. W 334 r. p.n.e. młody władca wyruszył na podbój Persji. Zwyciężył w bitwach nad rzeką Granik, pod Issos i ostatecznie rozgromił Persów pod Gaugamelą w 331 r. p.n.e. Ogłosił się królem Babilonu i faraonem Egiptu. Zmarł w 323 r. p.n.e., nie zrealizowawszy planu podboju Indii.

💡 Ciekawostka: Żołnierze Aleksandra odmówili dalszego marszu do Indii nie z powodu strachu przed przeciwnikiem, ale z wyczerpania trudnymi warunkami klimatycznymi i wieloletnimi kampaniami!

Po śmierci Aleksandra rozpoczęła się epoka hellenistyczna. Jego imperium rozpadło się na kilka państw rządzonych przez dawnych dowódców (diadochów): Antygonidzi objęli Macedonię, Ptolemeusze Egipt, a Seleukidzi tereny dawnej Persji. Powstały też mniejsze królestwa, jak Pergamon i Pont. Epoka hellenistyczna zakończyła się, gdy Rzymianie podbili Egipt w 30 r. p.n.e.

Kultura i nauka epoki hellenistycznej

W czasach hellenizmu rozpowszechnił się wspólny język grecki zwany koine. Hellenem nazywano każdego, kto mówił po grecku i był wychowany w greckiej kulturze, niezależnie od pochodzenia. Jednocześnie Grecy przejmowali wschodnie zwyczaje i wierzenia - proces ten nazwano orientalizacją.

Aleksandria w Egipcie, założona przez Ptolemeuszów, stała się głównym centrum kultury i nauki. Działała tam słynna biblioteka i muzeum, gdzie uczeni mogli pracować na koszt króla. Kierownikiem biblioteki był poeta i uczony Kallimach. W Aleksandrii rozwinęła się filologia - nauka badająca język i literaturę. Drugim ważnym ośrodkiem kultury był Pergamon.

Sztuka hellenistyczna odeszła od idealizacji na rzecz realizmu. Artyści ukazywali postacie w ruchu, wyrażające emocje i cierpienie. Popularne stały się scenki z życia codziennego i tematy humorystyczne. Najsłynniejszą rzeźbą tego okresu jest dramatyczna "Grupa Laokoona".

W filozofii popularność zyskały nowe szkoły:

• Stoicyzm - uczył, że wszyscy ludzie są równi, a do szczęścia prowadzi życie zgodne z naturą
• Epikureizm - głosił, że szczęście osiąga się przez unikanie zmartwień
• Cynizm - zalecał wyrzeczenie się wszelkich dóbr materialnych

💡 Zapamiętaj: Uczeni hellenistyczni dokonali przełomowych odkryć naukowych - Archimedes stworzył podstawy fizyki, Euklides usystematyzował geometrię, a Eratostenes z Cyreny obliczył obwód Ziemi z zadziwiającą dokładnością!

W astronomii rywalizowały dwa modele wszechświata: heliocentryczny Arystacha z Samos i geocentryczny Hipparcha. Matematyka i fizyka rozwinęły się dzięki Archimedesowi (statyka i hydrostatyka), Apoloniuszowi (trygonometria) i Euklidesowi (geometria).