Historia Europy w XVII wieku

Anglia na przełomie XVI i XVII wieku

Anglia przeżywała prawdziwą rewolucję gospodarczą! Od połowy XVI wieku szybko się rozwijała, ale te zmiany miały swoją ciemną stronę. Proces ogradzania sprawił, że wielcy właściciele ziemscy zabierali grunty chłopom, żeby hodować owce - wełna była po prostu bardzo opłacalna.

Tysiące mieszkańców wsi straciło swoje gospodarstwa i musiało szukać pracy w miastach. W efekcie powstała nowa warstwa - gentry, czyli nowa szlachta, która zdobyła ogromne bogactwo.

Jednocześnie narastały napięcia religijne. Puritanie uważali, że anglikańska reformacja nie poszła wystarczająco daleko i chcieli głębszych zmian w duchu kalwinizmu. To właśnie gentry i mieszczanie, którzy zasiadali w Izbie Gmin, byli najbardziej niezadowoleni z sytuacji religijnej.

Pamiętaj: Ekonomiczne przemiany i konflikty religijne to dwie główne przyczyny nadchodzącej rewolucji!

Rządy Stuartów i początek konfliktu

Po śmierci Elżbiety I w 1603 roku tron objął Jakub I Stuart ze Szkocji - tak powstała unia personalna między Anglią a Szkocją. Stuartowie od razu postawili na starą arystokrację i Kościół anglikański, ignorując potrzeby gentry i mieszczaństwa.

Karol I poszedł jeszcze dalej - przez 11 lat w ogóle nie zwoływał parlamentu! Dopiero powstanie w Szkocji w 1640 roku zmusiło go do działania. Pierwszy parlament (zwany "krótkim") szybko się rozpadł, bo posłowie zamiast dać królowi pieniądze, zaczęli rozliczać jego nadużycia.

Długi Parlament $1640-1653$ przeforsował rewolucyjne prawo - odtąd tylko sam parlament mógł zdecydować o zakończeniu swoich obrad. To był początek rewolucji angielskiej.

W 1642 roku wybuchła wojna domowa. Po jednej stronie stanęli rojaliści (arystokraci, wielcy właściciele, duchowni anglkańscy), po drugiej - parlament wspierany przez gentry, mieszczan i chłopów.

Kluczowe: Długi Parlament złamał władztwo króla i zapoczątkował walkę o władzę!

Wojna domowa i dyktatura Cromwella

Początkowo wygrywała armia królewska - była lepiej wyszkolona i uzbrojona. Wszystko zmieniła reforma Olivera Cromwella, który stworzył Armię Nowego Wzoru z żelazną dyscypliną.

Bitwa pod Naseby w 1645 roku była przełomowa - parlament odniósł miażdżące zwycięstwo. Karol I uciekł do Szkocji, ale Szkoci wydali go parlamentowi. W 1649 roku król został oskarżony o zdradę stanu i ścięty - to był szok dla całej Europy!

Anglia stała się republiką, ale faktycznie rządził Cromwell jako dyktator wojskowy. W 1653 roku rozwiązał parlament i został lordem protektorem. Wprowadził też Akt Nawigacyjny (1651) - towary mogły być importowane tylko na statkach angielskich lub krajów pochodzenia.

Cromwell podbił Irlandię (1649) i Szkocję (1650), tworząc silne państwo. Po jego śmierci w 1658 roku dyktatura się rozpadła.

Pamiętaj: Ścięcie króla było wydarzeniem bez precedensu - pierwszy raz naród osądził swojego władcę!

Restauracja Stuartów i narodziny partii politycznych

W 1660 roku parlament przywrócił monarchię, koronując Karola II Stuarta. Ta restauracja miała przynieść stabilność, ale szybko okazało się, że nowy król ma absolutystyczne zapędy i sympatizuje z katolicką Francją.

W parlamencie powstały pierwsze partie polityczne w historii:

• Torysi - popierali króla i jego nienaruszalne prawa do tronu
• Wigowie - uważali, że władza należy do parlamentu, który może nawet pozbawić króla korony

Jakub II Stuart (1685) próbował wprowadzić władzę absolutną i przywrócić katolicyzm jako religię państwową. To zjednoczyło przeciwko niemu wszystkie grupy społeczne!

Chwalebna Rewolucja 1688 przebiegła bezkrwawo - torysi i wigowie wspólnie zaoferowali koronę protestantowi Wilhelmowi III Orańskiemu z Holandii.

Kluczowe: Narodziny partii politycznych to fundamenty współczesnej demokracji!

Monarchia parlamentarna i jej podstawy

Deklaracja Praw z 1689 roku to dokument, który zmienił Anglię na zawsze! Ograniczył władzę króla i wzmocnił parlament:

• Nowe podatki tylko za zgodą parlamentu
• Król nie może zawiesić ustaw parlamentu
• Zakaz utrzymywania armii w czasie pokoju
• Wolne wybory do parlamentu
• Regularne obrady parlamentu z wolnością słowa

Tak powstała monarchia parlamentarna - system, w którym król i parlament muszą współpracować. To eliminowało zagrożenie powrotem władzy absolutnej.

W 1707 roku powstała Wielka Brytania - formalna unia Anglii ze Szkocją.

Wojna trzydziestoletnia $1618-1648$ to największy konflikt religijny w historii Europy, który podzielił Rzeszę Niemiecką na cztery etapy: czeski $1618-1624$, duński $1624-1629$, szwedzki $1630-1635$ i francuski $1635-1648$.

Pamiętaj: Deklaracja Praw to jeden z najważniejszych dokumentów w historii demokracji!

Wojna trzydziestoletnia - konflikt, który zmienił Europę

Defenestracja praska 1618 - wyrzucenie namiestników cesarskich przez okno - rozpoczęła najkrwawszą wojnę religijną w historii! Protestanci i katolicy w Rzeszy Niemieckiej stworzyli Unię Protestancką i Ligę Katolicką.

Bitwa pod Białą Górą (1620) zakończyła się klęską protestantów - Czechy utraciły autonomię na 300 lat. Okres duński przyniósł zwycięstwa cesarza dzięki genialnego dowódcy Albrechtowi von Wallensteinowi.

Gustaw II Adolf szwedzki $1630-1635$ zmienił bieg wojny - jego nowoczesna armia odniosła szereg zwycięstw, ale śmierć króla osłabiła Szwecję.

Okres francuski $1635-1648$ rozpoczął się, gdy kardynał Richelieu wprowadził Francję do wojny. Bitwa pod Rocroi (1643) pokazała przewagę sił francusko-szwedzkich.

Pokój Westfalski (1648) zakończył wojnę - osłabił cesarza, wzmocnił Francję jako główne mocarstwo europejskie i podzielił Rzeszę politycznie oraz religijnie.

Efekt: Francja stała się hegemonem Europy, a rozdrobnione Niemcy na długo straciły znaczenie polityczne!