Starożytny Rzym - Notatka dla Klasy 5 (Dział 3)

Początki Rzymu i legenda o jego założeniu

W środkowej części Półwyspu Apenińskiego (nazywanego także Italią) powstał Rzym. Była to początkowo niewielka osada nad rzeką Tyber założona w 753 roku p.n.e. Zamieszkiwali ją Latynowie, dlatego ich język nazywamy łacińskim.

Według legendy o powstaniu Rzymu, miasto założyli bliźniacy Romulus i Remus. Jako niemowlęta zostali wrzuceni do rzeki Tyber przez złego władcę, który obawiał się, że mogą odebrać mu tron. Przeżyli jednak, bo uratowała ich wilczyca, która ich karmiła i opiekowała się nimi.

Gdy dorośli, postanowili założyć miasto. Podczas wyznaczania granic doszło między nimi do kłótni. Rozgniewany Romulus zabił Remusa i to od jego imienia pochodzi nazwa miasta - Roma.

Ciekawostka: Wilczyca kapitolińska to słynny posąg przedstawiający wilczycę karmiącą bliźniaków. Jest jednym z najważniejszych symboli Rzymu!

Republika rzymska

W 509 roku p.n.e. Rzymianie wypędzili ostatniego króla i stworzyli republikę. Słowo to pochodzi z łacińskiego "res publica", co oznacza "rzecz publiczną" - państwo należące do wszystkich obywateli.

W republice władzę sprawowali wybrani urzędnicy (magistraci). Mogli ich wybierać wszyscy mężczyźni będący obywatelami Rzymu podczas zgromadzenia ludowego. Kadencja urzędnika trwała zazwyczaj rok.

Najważniejszą władzę miał senat, który składał się z byłych urzędników. To oni podejmowali najważniejsze decyzje w państwie.

Ważne! W sytuacjach kryzysowych Rzymianie powoływali dyktatora, który miał nieograniczoną władzę, ale tylko na krótki czas, gdy państwu zagrażało niebezpieczeństwo.

Konflikt między patrycjuszami a plebejuszami

Początkowo nie wszyscy Rzymianie mieli równe prawa. Patrycjusze byli członkami bogatych rodów i tylko oni mieli pełne prawa polityczne. Plebejusze to wolni ludzie, ale bez praw obywatelskich - nie mogli pełnić urzędów ani zawierać małżeństw z patrycjuszami.

Plebejusze zaczęli protestować przeciwko takiej niesprawiedliwości. Najpierw wywalczyli sobie prawo wyboru własnych urzędników - trybunów ludowych, którzy ich reprezentowali.

Konflikt między tymi grupami trwał aż do III wieku p.n.e. W końcu plebejusze zostali dopuszczeni do sprawowania większości urzędów i zyskali podobne prawa jak patrycjusze.

Pomyśl: To trochę jak w szkole, gdy część uczniów ma więcej przywilejów niż inni. Czy to sprawiedliwe? Plebejusze też uważali, że nie!

Koniec republiki i początek cesarstwa

Republika rzymska przetrwała około 500 lat. W I wieku p.n.e. wybuchły wojny domowe, które ją osłabiły. Z tej sytuacji skorzystał Gajusz Juliusz Cezar, który zdobył ogromną władzę w państwie dzięki swoim zwycięstwom wojennym (między innymi podbił Galię).

Cezar zmusił senat, aby przyznał mu tytuł dożywotniego dyktatora. Został jednak zamordowany przez spiskowców w 44 roku p.n.e. Po jego śmierci znów doszło do walk wewnętrznych, z których zwycięsko wyszedł Oktawian August.

Oktawian zachował pozory republiki, ale w rzeczywistości skupił całą władzę w swoich rękach. Na cześć swojego poprzednika używał tytułu "cezar" (stąd słowo cesarz). Tak zaczęło się cesarstwo rzymskie w 27 roku p.n.e.

Zapamiętaj: Rok 27 p.n.e. to ważna data - wtedy Oktawian August został pierwszym cesarzem i zakończył się okres republiki w starożytnym Rzymie.

Imperium Rzymskie

Przez wiele stuleci Rzymianie prowadzili wojny, które pozwoliły im stworzyć ogromne państwo. W III wieku p.n.e. podbili całą Italię i część Sycylii. Potem stoczyli trzy wojny z Kartaginą - potężnym miastem-państwem w północnej Afryce. Rzymianie wygrali i w 146 roku p.n.e. całkowicie zniszczyli to miasto.

Do I wieku n.e. pod panowanie Rzymu dostały się również: Grecja, Azja Mniejsza, Syria i Egipt. Na zachodzie Rzymianie zajęli Hiszpanię, a na północy Galię i Brytanię. Granice państwa opierały się o rzeki Ren i Dunaj, gdzie wzniesiono system umocnień zwanych limesami.

Dzięki tym podbojom powstało potężne mocarstwo nazywane Imperium Rzymskim. W każdej prowincji stacjonowały legiony, które pilnowały porządku, a ludność musiała płacić podatki dla Rzymu.

Wyobraź sobie: Gdyby dziś istniało takie imperium, rozciągałoby się od Portugalii po Turcję i od Anglii po Egipt! Było naprawdę ogromne!

Rzymski legionista i czasy świetności imperium

Podstawą potęgi Rzymu była znakomita armia. Dzieliła się ona na legiony - oddziały liczące około 4 tysiące ciężkozbrojnych żołnierzy, głównie plebejuszy.

Rzymski legionista miał doskonałe wyposażenie: hełm chroniący głowę, szyję i policzki, pancerz z metalowych płytek, drewnianą tarczę (z numerem legionu), oszczep do walki na odległość i miecz noszony przy pasie. Armia używała też łuków i katapult do oblegania miast.

Po utworzeniu cesarstwa w I wieku p.n.e. nastały czasy pokoju nazywane pax romana. W zdobytych prowincjach budowano drogi, świątynie i inne budowle na wzór rzymski. Część podbitej ludności przyjmowała rzymską kulturę i zwyczaje, co nazywamy romanizacją.

Ciekawostka: Legiony rzymskie były tak skuteczne, że przez setki lat prawie nikt nie mógł im dorównać w walce. Nawet dziś wiele nowoczesnych armii czerpie z ich doświadczeń!

Podział cesarstwa i jego upadek

Od III wieku n.e. cesarstwo zaczęło słabnąć. Zagrażały mu plemiona barbarzyńskie, głównie Germanie. Utrzymanie armii kosztowało coraz więcej, a wysokie podatki prowadziły do buntów.

Cesarz Konstantyn Wielki założył nowe miasto - Konstantynopol, które stało się nową stolicą cesarstwa. W 395 roku n.e. imperium podzielono na dwie części: cesarstwo wschodniorzymskie ze stolicą w Konstantynopolu i cesarstwo zachodniorzymskie ze stolicą w Rzymie.

W V wieku n.e. nastąpił okres wielkiej wędrówki ludów. Plemiona germańskie, uciekające przed Hunami, przekroczyły granice cesarstwa. Chociaż Hunowie zostali pokonani, cesarstwo nie miało już siły bronić się przed kolejnymi najazdami. W 476 roku n.e. obalono ostatniego cesarza zachodniorzymskiego - Romulusa Augustulusa. Był to koniec cesarstwa zachodniorzymskiego i koniec starożytności.

Zastanów się: Nawet najpotężniejsze państwo może upaść, gdy ma zbyt wielu wrogów i wewnętrzne problemy. Tak stało się z zachodnim Rzymem!

Życie w Wiecznym Mieście

Największa świetność Rzymu przypadła na pierwsze dwa wieki naszej ery. Miasto liczyło wtedy około miliona mieszkańców i było największym na świecie! Powstawały tam wspaniałe budowle: teatry, świątynie, bazyliki i termy (publiczne łaźnie z basenami i salami sportowymi).

Najważniejsze budynki znajdowały się wokół Forum Romanum - głównego placu w centrum miasta. Tam mieszkańcy spotykali się, aby porozmawiać, robić zakupy i poznać najnowsze wiadomości. Tam też ogłaszano zarządzenia władz. Rzymianie byli tak dumni ze swojego miasta, że nazywali je Wiecznym Miastem.

Bogaci patrycjusze mieszkali w pięknych willach z wewnętrznymi dziedzińcami. Obsługiwali ich niewolnicy. Niektórzy mieli też rezydencje na wsi. Biedniejsi plebejusze mieszkali w zatłoczonych kamienicach, a najbiedniejsi w piwnicach lub małych izbach.

Pomyśl: Rzym był trochę jak dzisiejsze duże miasto - z bogatymi dzielnicami i biednymi przedmieściami, parkami i centrami handlowymi!

Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu

Rzymianie zbudowali sieć kamiennych dróg, które łączyły stolicę z najdalszymi zakątkami cesarstwa. Przy ich budowie najpierw usuwali ziemię, a następnie układali warstwy kamieni, co zabezpieczało drogi przed deszczem.

Na drogach ustawiano kamienie milowe, które wskazywały odległość od Rzymu. Sieć dróg bardzo ułatwiała przemieszczanie się po całym imperium. Stąd właśnie wzięło się powiedzenie "wszystkie drogi prowadzą do Rzymu".

Rozwój literatury rzymskiej nastąpił po podboju Grecji. Patrycjusze zachwycili się grecką kulturą i uczyli się greckiego języka. Rozkwit literatury łacińskiej przypada na przełom I wieku p.n.e. i I wieku n.e. Wtedy tworzył poeta Wergiliusz, autor "Eneidy" - eposu opowiadającego dzieje Eneasza, uciekiniera z Troi, który dotarł do Italii i stał się przodkiem założycieli Rzymu. Innym wybitnym poetą był Horacy, autor pieśni zwanych odami.

Ciekawostka: Rzymskie drogi były tak dobrze zbudowane, że niektóre przetrwały do dzisiaj - po 2000 lat!

Wspaniałe budowle Rzymu

Starożytny Rzym słynął z niezwykłych budowli, które zachwycają do dziś:

Panteon - świątynia poświęcona wszystkim bogom. Ma wspaniałą kopułę z otworem na środku, przez który wpada światło.

Forum Romanum - główny plac Rzymu, centrum życia publicznego.

Circus Maximus - ogromny cyrk o długości około 600 metrów, gdzie odbywały się wyścigi rydwanów. Mogło je oglądać nawet 250 tysięcy osób!

Kolumna Trajana - wzniesiona w 113 roku n.e. dla uczczenia zwycięstwa cesarza Trajana nad Dakami.

Koloseum - słynny amfiteatr, gdzie odbywały się walki gladiatorów i dzikich zwierząt. Arenę można było nawet zalać wodą!

Łuk Triumfalny - brama ozdobiona płaskorzeźbami, upamiętniająca zwycięstwa militarne.

Wyobraź sobie: Gdybyś mógł przenieść się w czasie do starożytnego Rzymu, które z tych miejsc chciałbyś zobaczyć najpierw?