Cele i uczestnicy kongresu wiedeńskiego

Kongres wiedeński rozpoczął się w 1814 roku i miał na celu przede wszystkim ustanowienie nowego ładu międzynarodowego w Europie. Dyplomaci dążyli do powrotu do zasad sprzed rewolucji francuskiej (tzw. ancien régime) oraz wzmocnienia państw, które pokonały Napoleona.

Najważniejszą rolę odegrali przedstawiciele pięciu mocarstw: Wielkiej Brytanii (minister Robert Castlereagh), Rosji (car Aleksander I), Prus (król Fryderyk Wilhelm III), Austrii (cesarz Franciszek I i minister Klemens Metternich) oraz Francji (minister Charles Talleyrand). Każde z tych państw miało własne cele polityczne podczas negocjacji.

Rosja chciała poszerzyć swoje terytorium, Wielka Brytania dążyła do zachowania równowagi sił wspierając Prusy, które z kolei starały się osłabić konkurencyjne państwa niemieckie. Austria liczyła na wzmocnienie swojej pozycji dzięki nowym terytoriom, a Francja próbowała ograniczyć straty i odbudować swoje znaczenie w Europie.

Ciekawostka: Obrady kongresu często przerywano na rzecz balów i przyjęć, co doprowadziło do słynnego powiedzenia, że "kongres tańczy, ale nie postępuje naprzód".

Zasady systemu wiedeńskiego

System wiedeński opierał się na trzech fundamentalnych zasadach, które miały zapewnić stabilność polityczną w Europie po okresie wojen napoleońskich. Pierwszą z nich była restauracja, czyli przywrócenie władzy dynastiom obalonym przez Napoleona i odtworzenie dawnych granic z uwzględnieniem roszczeń mocarstw.

Drugą zasadą był legitymizm, który odbierał poddanym prawo do buntu przeciwko władcy i uznawał władzę monarchów za świętą. To był bezpośredni cios w idee rewolucji francuskiej, które zagrażały monarchiom europejskim.

Trzecią zasadą była równowaga europejska, mająca zapobiec zdobyciu dominującej pozycji przez którekolwiek z mocarstw. System ten miał być zagwarantowany przez największe potęgi ówczesnej Europy.

Kongres wiedeński często nazywany jest "koncertem mocarstw", ponieważ to one miały decydujący głos w obradach, nie biorąc pod uwagę opinii narodów, o których losie decydowały. Mocarstwa wymieniały się terytoriami jak towarami, co w ówczesnych karykaturach przedstawiano jako ważenie państw na wadze.

Pamiętaj: Na kongresie wiedeńskim nie liczyła się wola narodów, tylko interesy wielkich mocarstw – to kluczowe dla zrozumienia późniejszych ruchów narodowowyzwoleńczych w XIX wieku!

Nowy podział Europy i Święte Przymierze

Kongres wiedeński wprowadził istotne zmiany terytorialne w Europie. Francja powróciła do granic sprzed 1792 roku, a na jej tronie ponownie zasiadł przedstawiciel dynastii Burbonów. Rosja znacząco poszerzyła swoje terytorium, zdobywając m.in. Finlandię i część ziem Księstwa Warszawskiego.

Austria zyskała dominującą rolę w Związku Niemieckim oraz rozległe tereny w północno-wschodnich Włoszech. Prusy otrzymały m.in. Wielkopolskę z Poznaniem, co umocniło pozycję tego państwa w Europie. Kongres utrwalił rozbicie Włoch i Niemiec oraz podział ziem polskich między zaborców.

Po zakończeniu kongresu, we wrześniu 1815 roku, Rosja, Prusy i Austria zawiązały Święte Przymierze. Jego głównym zadaniem była obrona porządku przyjętego na kongresie wiedeńskim, przeciwdziałanie powstaniom i rewolucjom oraz utrzymanie władzy monarchów. Było to narzędzie do tłumienia ruchów niepodległościowych i liberalnych w całej Europie.

Najważniejsze daty to: otwarcie kongresu (2.10.1814), "sto dni" Napoleona (od 1.03.1815), zakończenie kongresu (9.06.1815), bitwa pod Waterloo (18.06.1815) oraz zawarcie Świętego Przymierza (26.09.1815).

Wskazówka: Skutki kongresu wiedeńskiego były odczuwalne przez cały XIX wiek – to właśnie przeciwko ustanowionemu wtedy porządkowi wybuchały kolejne powstania i rewolucje w Europie!