Jan Andrzej Morsztyn - mistrz barokowego konceptu
Jan Andrzej Morsztyn to czołowy przedstawiciel poezji dworskiej, który w swojej twórczości koncentrował się głównie na tematyce miłosnej. Jego utwory inspirowane były stylem włoskiego poety Giambattisty Marina, twórcy konceptyzmu - nurtu poetyckiego, który miał zadziwić czytelnika niezwykłym pomysłem i kunsztowną formą.
W sonecie "Do trupa" Morsztyn wykorzystuje zaskakujący koncept - porównanie stanu zakochanego z trupem. W pierwszych dwóch zwrotkach podmiot liryczny opisuje podobieństwa: obaj są bladzi, nieruchomi i pozbawieni światła. W kolejnych zwrotkach wyjaśnia jednak, że sytuacja nieszczęśliwie zakochanego jest gorsza niż zmarłego - trup nic nie czuje, a kochanek cierpi, trup milczy, a kochanek musi się skarżyć.
Wiersz "Niestatek" zbudowany jest na antytezie - zestawieniu przeciwstawnych opisów tej samej kobiety. Gdy podmiot liryczny żyje z ukochaną w zgodzie, widzi ją jako ideał piękna z mlecznobiałą cerą i złotymi włosami. Gdy się kłócą, ta sama kobieta jawi mu się jako brzydka czarownica z niezdrowo płonącymi oczami.
💡 Konceptyzm Morsztyna najlepiej widać w wierszu "O swej pannie", gdzie poeta w kunsztowny sposób porównuje ukochaną do sześciu białych rzeczy (alabastru, mleka, łabędzia, perły, śniegu i lilii), by w poincie stwierdzić, że żadna z nich nie dorównuje bieli cery jego wybranki!
W utworze "O swej pannie" poeta stosuje wyliczenie sześciu białych przedmiotów, by w zaskakującej puencie podkreślić niezwykłe piękno wybranki. To doskonały przykład poezji dworskiej i barokowego kunsztu poetyckiego.
