System trzech kotłów to hierarchia żywieniowa w obozach sowieckich, która bezpośrednio decydowała o przeżyciu więźniów. "Trzeci kocioł" dawał największą rację żywnościową dla stachanowców (którzy wyrabiali 125% normy) - łyżkę gęstej kaszy i kawałek śledzia. "Drugi kocioł" przyznawano tym, którzy wykonywali 100% normy, a "pierwszy kocioł" był najmniejszą racją dla niewyrabiających normy. System ten był jednym z głównych narzędzi kontroli więźniów w łagrach, zmuszając ich do nadludzkiego wysiłku.

Proces dezintegracji osobowości składał się z trzech etapów. Najpierw następowało rozchwianie moralne za pomocą siły lub propagandy, rozbijające dotychczasowy system wartości więźnia. Drugi etap to tzw. "Wielka Przemiana", kiedy "mechanizm ludzki" zostawał zatrzymany w punkcie zerowym, rozebrany na części i złożony inaczej. Ostatni etap charakteryzował się apatią, powolnym rozkładem psychicznym i pozorną aktywnością. Cały ten system zniewolenia miał na celu nie tylko karanie, ale przede wszystkim kształtowanie osobowości więźniów w sposób wygodny dla sowieckiego reżimu.

W łagrach panowała ścisła hierarchia więźniów z urkami (kryminalnymi recydywistami) na szczycie - mieli oni przywileje, jak prawo pierwszej nocy z kobietami czy grę w karty o życie innych. Niżej znajdowali się bezprizorni (małoletni przestępcy), iteerowcy (specjaliści techniczni), nacmani (urkowie-azjaci) i bytownicy (więźniowie kryminalni z wyrokami do 18 miesięcy). Na samym dole hierarchii stali więźniowie polityczni, którzy według Stalina mieli "zdychać za życia". Ta struktura społeczna była kluczowym elementem całego systemu obozowego, gdyż władze wykorzystywały kryminalistów do terroryzowania więźniów politycznych.

Michaił Kostylew to przykład ofiary procesu dezintegracji systemu sowieckiego. Początkowo był wiernym komunistą, ale po przeczytaniu zachodniej literatury wyraził wątpliwości wobec systemu i został skazany na 10 lat łagru. W obozie przeszedł dramatyczną przemianę - od pomocy współwięźniom do celowego samookaleczania się. Jego historia ilustruje tragiczny los jednostki zniszczonej przez system - gdy dowiedział się o przeniesieniu na Kołymę bez możliwości zobaczenia matki, popełnił samobójstwo oblewając się wrzątkiem. Kostylew pokazuje, jak system totalitarny niszczy nawet tych, którzy w niego wierzyli.