Filozofia i nurty oświecenia
Podstawą myśli oświeceniowej był racjonalizm - przekonanie, że prawdę o świecie można poznać za pomocą rozumu. Twórcą tego nurtu był Kartezjusz, autor słynnego stwierdzenia "Cogito ergo sum" (Myślę, więc jestem).
Równolegle rozwijały się inne kierunki filozoficzne. Empiryzm głosił, że wiedzę zdobywa się poprzez doświadczenie, a sensualizm podkreślał rolę wrażeń zmysłowych jako źródła wiedzy. W kwestiach religijnych pojawiły się nowe podejścia: deizm uznawał istnienie Boga-Stwórcy, ale odrzucał jego ingerencję w świat, natomiast ateizm całkowicie negował istnienie Boga.
W Polsce ważnym ośrodkiem myśli oświeceniowej były obiady czwartkowe organizowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego na Zamku lub w Łazienkach. Uczestniczyli w nich wybitni działacze polityczni, poeci i publicyści, jak Ignacy Krasicki. Towarzyszyło im czasopismo "Monitor", które krytykowało kulturę szlachecką i nadmiar przywilejów, popierając reformy królewskie.
💡 Warto zapamiętać, że oświecenie w Polsce miało szczególny charakter - łączyło europejskie idee racjonalizmu z troską o ratowanie upadającego państwa.
W sztuce i literaturze dominowały trzy główne nurty: klasycyzm (racjonalny, dydaktyczny, przestrzegający zasad), rokoko (eleganckie, finezyjne, związane z kulturą dworską) oraz sentymentalizm (stawiający uczucia ponad rozumem, podkreślający indywidualizm i naturalność).
