Żelazna kurtyna i podział Europy

Termin żelazna kurtyna został użyty przez Winstona Churchilla w 1946 roku podczas przemówienia w Fulton, by opisać podział Europy na dwa przeciwstawne bloki. Na wschodzie znalazły się kraje pod wpływem ZSRR (Polska, Jugosławia, Rumunia, Bułgaria), a na zachodzie państwa współpracujące z USA, które przyjęły plan Marshalla i demokratyczny ustrój.

Okres zimnej wojny charakteryzował się napięciem między blokami oraz różnymi wizjami integracji europejskiej. Jean Monnet postulował ścisłą integrację Europy, podczas gdy Charles de Gaulle podkreślał znaczenie tradycji narodowych. W 1948 roku powstał Benelux – związek Belgii, Holandii i Luksemburga, a 4 maja 1949 utworzono NATO jako system zbiorowej obrony Zachodu. W odpowiedzi, 14 maja 1955 roku powstał Układ Warszawski – sojusz wojskowy państw bloku wschodniego.

💡 Chociaż między mocarstwami nie doszło do bezpośredniej wojny, to napięcie między nimi było ogromne – stąd nazwa "zimna wojna". Konflikt przejawiał się w wyścigu zbrojeń i rywalizacji technologicznej.

Szczególnym symbolem podziału Europy stały się Niemcy, podzielone na 4 strefy okupacyjne (USA, Francja, ZSRS, W. Brytania). W 1949 roku z połączenia zachodnich stref utworzono Republikę Federalną Niemiec (RFN) ze stolicą w Bonn, która przystąpiła do NATO. W odpowiedzi 4 października 1949 roku powstała Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) pod kontrolą ZSRR, z siedzibą we wschodnim Berlinie.

Konflikty zimnej wojny

Mur Berliński zbudowany 13 sierpnia 1961 roku przez władze NRD, stał się najbardziej rozpoznawalnym symbolem zimnej wojny. Przez 30 lat oddzielał wschodnią część Berlina od zachodniej, uniemożliwiając mieszkańcom ucieczkę na Zachód i dosłownie dzieląc miasto na dwie części.

Wojna w Korei (1950-1953) była jednym z pierwszych gorących konfliktów zimnej wojny. Po podziale półwyspu na komunistyczną Północ $Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna pod przywództwem Kim Ir Sena$ i demokratyczne Południe (Republika Korei), 25 czerwca 1950 roku Północ zaatakowała Południe. Konflikt szybko stał się międzynarodowy – ONZ poparła Południe, a Chiny wsparły Północ. Rozejm podpisano 27 lipca 1953 roku w Panmundżom, ale formalnie oba państwa nadal pozostają w stanie wojny.

💡 Warto pamiętać, że konflikty zimnej wojny nigdy nie doprowadziły do bezpośredniego starcia USA i ZSRR, choć kilkakrotnie – zwłaszcza podczas kryzysu kubańskiego – świat był bliski wojny nuklearnej.

Kryzys kubański (1962) przyniósł świat na skraj wojny atomowej. Po dojściu do władzy Fidela Castro w 1959 roku, Kuba zbliżyła się do ZSRR. Gdy Nikita Chruszczow rozmieścił na wyspie radzieckie wyrzutnie rakietowe, prezydent USA John F. Kennedy ogłosił blokadę morską Kuby. Ostatecznie kryzys zażegnano – ZSRR wycofało rakiety z Kuby, a USA z Turcji i Włoch.

Wojna w Wietnamie (1964-1975) była długotrwałym konfliktem między komunistyczną Północą wspieraną przez ZSRR i Chiny a Południem wspieranym przez USA. Mimo znacznego zaangażowania wojskowego, Amerykanie wycofali się na początku lat 70., co doprowadziło ostatecznie do zjednoczenia Wietnamu pod rządami komunistycznymi jako Socjalistycznej Republiki Wietnamu.