historia europa i nowy świat

user profile picture

pola

13 Followers
 

Historia

 

2

Notatka

historia europa i nowy świat

 Wielkie odkrycia geograficzne
Przyczyny wypraw: utrudniony handel ze wschodem, w Europie zaczęło brakować surowców
Wyprawy były możliwe prz

Komentarze (1)

Udostępnij

Zapisz

66

notatki z działu pierwszego z 2 klasy liceum z historii

Nie ma nic odpowiedniego? Sprawdź inne przedmioty.

Wielkie odkrycia geograficzne Przyczyny wypraw: utrudniony handel ze wschodem, w Europie zaczęło brakować surowców Wyprawy były możliwe przez zmiany, takie jak: ● Wzrost popularności teorii o kulistości Europy Rozwój kartografii i nawigacji Skonstruowanie nowych typów żaglowców Wzrost ciekawości Europejczyków związany z humanizmem Pragnienie schrystianizowania nowych ludów Portugalczycy: W 1488r. Bartolomeu Dias opłynął południowy koniec Afryki, zwany Przylądkiem Dobrej Nadziei. W latach 1497-98 Vasco da Gama opłynął Afrykę, pokonał Ocean Indyjski i jako pierwszy Europejczyk dopłynął do Indii. Na miejscu został wrogo przyjęty, lecz na koniec wrócił z ogromnym ładunkiem cennych przypraw do Portugalii. Hiszpanie: Hiszpanie wyruszyli w wyprawy później niż Portugalczycy, co wynikało z sytuacji politycznej, gdyż Izabela Kastylijska i Ferdynand Aragoński byli skupieni na walkach z Arabami na Półwyspie Iberyjskim. 12 października 1492r. Krzysztof Kolumb chcąc przepłynąć drogą morską do Indii przez Ocean Atlantycki odkrył Amerykę. Wypłynął z portu w Palos i dopłynął do wyspy nazwanej San Salvador. Później zbadał również wybrzeża Kuby i Haiti. Dostarczył on Hiszpanom złoto, owoce, egzotyczne zwierzęta i zachęcił ich przez to do organizowania kolejnych wypraw. Podczas drugiej wyprawy Kolumba odkryto wyspy Małe Antyli i Jamajkę. Brało w niej udział 1,5 tysiąca ludzi, którzy mieli zamieszkać na nowym lądzie. W 1519r. wyruszyło 5 statków pod przywództwem Ferdynanda Magellana, znalazł drogę morską na zachód przez cieśninę, którą nazwano na jego cześć cieśnina Magellana. A ponieważ podczas żeglugi panowała dobra pogoda,...

Więcej zabawy podczas nauki z nami

Pomoc w odrabianiu zadań domowych

Dzięki funkcji zadawania pytań możesz w każdej chwili zadać pytanie i uzyskać odpowiedź od innych uczniów.

Ucz się razem z innymi

Dzięki Knowunity otrzymujesz materiały do nauki od innych w nowoczesny i wygodny sposób, aby jak najlepiej się uczyć. Tutaj uczniowie dzielą się swoją wiedzą, wymieniają się pomysłami i pomagają sobie nawzajem.

Bezpieczne i sprawdzone

Niezależnie od tego, czy chodzi o streszczenia, ćwiczenia czy notatki, Knowunity gromadzi wszystkie treści i tworzy bezpieczne środowisko nauki, do którego dziecko może mieć dostęp w dowolnym momencie.

Pobierz aplikację

Alternatywny zapis:

nazwano go Oceanem Spokojnym. Później dotarli do Filipin, gdzie Magellan zginął walcząc z tubylcami. Do Kadyksu dotarł tylko jeden statek noszący nazwę Victoria, a dowodził nim Juan Sebastian Elcano. Odkrycie nowych wysp poprawiło wiedzę Europejczyków o świecie, znali zatem już cztery kontynenty Afrykę, Europe, Azję i Amerykę. Do Europy docierały statki, które przywoziły przyprawy, kruszce, towary luksusowe, rośliny i zwierzęta. W 1494r. Hiszpania i Portugalia zawarli traktat w Tordesillas, w którym zatwierdzono podział niepoznanych jeszcze lądów wzdłuż południka leżącego ok. 2 tys. km na zachód od Wysp Zielonego Przylądka. Ziemie przyznane Hiszpanii znajdowały się na zachód od linii granicznej, a Portugalii na wschód. Strefą Hiszpanów była Ameryka, a Portugalczyków- Afryka i Azja. 1.2. Podboje kolonialne Przed przybyciem Europejczyków tereny Ameryki zamieszkiwali Indianie, a tereny podbiegunowe Eskimosi. Nie znali oni zastosowania koła oraz metody wytopu żelaza. W II tysiącleciu p.n.e. na terenach dzisiejszego Meksyku pierwszą tamtejszą wysoko rozwiniętą kulturę stworzyli Olmekowie, którzy opracowali najstarszy system pisma w Ameryce. Jednak najbardziej znaczące osiągnięcia przypisuje się Majom, rozwój ich cywilizacji przypisuje się na połowę I tysiąclecia n.e.. Ich miasta przypominały greckie poleis, które mimo odrębności tworzyły wspólnotę kulturową. Prowadzili obserwacje astronomiczne, przez co ustanowili złożony kalendarz. Zaczęli oni również używać cyfry zero, która była dotąd nieznana w Europie. Z niewyjaśnionych przyczyn Majowie opuścili swoje miasta, a ich cywilizacja podupadła. Najsilniejsze okazało się państwo Azteków, którzy podbili wiele plemion i w XV wieku zbudowali mocarstwo. Zajmowali się rolnictwem, hodowlą i rzemiosłem. Przejmowali dokonania podbitych plemion i osiągnęli wysoki poziom w obróbce złota, matematyce i astronomii. W Ameryce Środkowej wznoszono piramidy schodkowe- gigantyczne struktury z cegły i kamienia. Z kolei w Ameryce Południowej najbardziej zaawanasowane było państwo Inków, których państwo obejmowało państwa górskie z wiszącymi motami. Hodowali lamy i alpaki, które były używane w transporcie. Korzystali z pisma węzełkowego zwanego kipu, znali sposoby mumifikacji zwłok. Zbrojne wyprawy na Amerykę organizowali prywatni przedsiębiorcy, którzy w imieniu króla hiszpańskiego prowadzili odkrycia i konkwisty. Po zajęciu Wysp Karaibskich, Hiszpanie dotarli do półwyspu Jukatan i tam zaczęli podbój na czele z konkwistadorem o imieniu Hernan Cortes. Zostali oni przyjęci pokojowo przez tubylców, którzy rywalizowali z Aztekami. Sami Aztekowie zaprosili Cortesa do stolicy- Tenochtitlan, a ten zaś uwięził azteckiego króla Montezumę i przejął kontrolę nad miastem. Gdy wybuchło powstanie Indian, zmarł Montezuma a sami Hiszpanie musieli uciekać. Po zyskaniu nowych sprzymierzeńców Cortes znów zaatakował i zdobył Tenochtitlan. Później opanowali również tereny Majów. Sukces Hiszpanów był możliwy dzięki lepszemu uzbrojeniu, posiadaniu broni palnej. Decydujące znaczenie miała jednak bezwzględna polityka pozyskiwania sprzymierzeńców i wykorzystywania relacji między nimi. W równie bezwzględny sposób zajęto Amerykę Południową, Francisco Pizarro wyruszył w celu podbicia imperium Inków. Po przybyciu do Peru podstępem uwięził władcę Inków Atahualpę, a za jego odkupienie zażądał ogromnej sumy złota. Indianie spełnili ten wymóg lecz zdobywcy i tak zamordowali króla. Następnie Hiszpanie zajęli stolicę Inków- Cuzco. Na podbitych ziemiach dochodziło jednak do licznych buntów, na czele jednego stanął ostatni władca inków Tupac Amaru. W tym samym czasie co Hiszpanie swoje kolonie zakładali również Portugalczycy w Afryce. Pozyskiwali z nich ogromne ilości przypraw w szczególności pieprzu, kość słoniową oraz złoto. Od władców lokalnych kupowali również niewolników. Po pokonaniu floty arabskiej zapewnili sobie Portugalczycy panowanie na oceanie Indyjskim. W chinach, Indiach oraz Japonii założyli swoje faktorie, jednak najcenniejszym nabytkiem okazały się Wyspy Korzenne, należące do Indonezji. W 1500r. portugalski podróżnik Pedro Cabral odkrył tereny dzisiejszej Brazylii, które mimo że należały do Ameryki były przynależne do Portugalii i miały doskonałe warunki do uprawy trzciny cukrowej. Skutki podbojów kolonialnych: ● ● Hiszpania i Portugalia czerpały ogromne zyski Wyludnienie obszarów Ameryki, umarło około 90% rdzennych mieszkańców Karaibów i Ameryki Środkowej Epidemie chorób zakaźnych- ospa, cholera, tyfus, kiła Kolonizatorzy zmuszali tubylców do ciężkiej pracy, przez co masowo wymierali Przywożono niewolników z Afryki, którzy mieli zastąpić w pracy ludność tubylczą Europejczycy doprowadzili kulturę indiańska do zagłady i zniszczyli wiele ich zabytków i dzieł Z czasem w wyniku podbojów wyodrębniła się wspólnota Ameryki Łacińskiej, gdzie mówi się językami romańskimi- głownie po hiszpańsku i portugalsku. W Nowym Świecie powstało nowe społeczeństwo Kreole- grupa białych Europejczyków (głównie mężczyzn), czyli potomkowie kolonizatorów. Cieszyli się oni przywilejami i bogactwem. Podboje stały się dla metropolii europejskich ważnymi rynkami zbytu produktów i masowym napływem bogactw i surowców. Dramatycznym następstwem stał się handel niewolnikami, których przywożono statkami z Afryki do Europy. Powodem sprowadzania ich do Nowego Świata było wymieranie Indian oraz ich niska wydajność pracy w kopalniach i plantacjach. W 1543r. król Hiszpanii zakazał czynić z Indian niewolników, co zwiększyło jeszcze bardziej handel Afrykanami. Według szacunków z Afryki wywieziono kilka milionów ludzi. Handel trójkątny: 1. Wyroby z Europy przywożono do Afryki, gdzie wymieniano je na niewolników 2. Niewolnicy wywożeni do Ameryki do pracy na plantacjach 3. Dobra wytworzone na plantacjach przywożono do Europy 1.3. Przemiany społeczno-gospodarcze w XVI wieku U progów czasów nowożytnych poprawiła się jakość życia w Europie, co wpłynęło na długość życia i wzrosła ilość mieszkańców. Korzystnie na urbanizację, czyli proces rozwoju miast, wpłynęło też ogradzanie. Rozwinął się Gdańsk jako główny port handlowy Rzeczpospolitej. Pojawiło się nowe rozwiązanie- system nakładczy. Chłopi, bądź ubodzy rzemieślnicy, pracując chałupniczo, czyli w swoich domach, wytwarzali proste półfabrykaty, z których później wykonywano gotowe wyroby, surowców dostarczali im nakładcy, czyli zamożni kupcy, którzy płacili za efekty ich pracy, organizowali ich wykończenie i sprzedawali z dużym zyskiem. Następnym etapem rozwoju metod produkcji było skupienie ich w jednym miejscu, tak powstały manufaktury, czyli zakłady skupiające rzemieślników jednej, bądź wielu specjalności, którzy wspólnie wytwarzali produkty. Kluczowym elementem gospodarki towarowo- pieniężnej okazała się rozwijająca się sieć banków. Czerpały one zyski z udzielania kredytów i pośredniczyły w transakcjach handlowych. W obrocie handlowym upowszechniły się weksle. Powstały domy kupiecko- bankierskie, między innymi rodów Welserów i Fuggersów. Pożyczki zaciągali u nich nawet monarchowie. Obok jarmarków i targów pojawiły się giełdy towarowe, gdzie zawierano transakcje za dostawy towarów i surowców. W ten sposób powstał system obsługi handlowej banku i rzemiosła oraz inwestycji kapitałowych. Dało to początek gospodarce wczesnego kapitalizmu. Na skutek napływu złota z kolonii wystąpiła wysoka inflacja, czyli zmalała wartość pieniądza, a cena towarów znacznie wzrosła. Szczególnie wzrosły ceny żywności. W tym okresie w Europie zaznaczył się dualizm gospodarczy, czyli podział kontynentu na dwie strefy ekonomiczne, których symboliczna granica była rzeka Łaba w Niemczech. Na zachodzie rozwijały się nowoczesne formy towarowo- pieniężnej gospodarki kapitalistycznej opartej na wolnej konkurencji. Przeważał handel morski i kolonialny. Chłopi byli osobiście wolni i za użytek pola płacili czynsz. Dlatego zwiększali produkcję, więc dominowało rolnictwo intensywne. W krajach, w których było niewiele ziem uprawnych dokonano w tym czasie zmian, wprowadzono nowe narzędzia rolne i wprowadzono płodozmian, który polegał na cyklicznej zmianie upraw. Na przemian siano zboże oraz rzepę, koniczynę lub buraki, a glebę regularnie nawożono. Na wschodzie utrwalił się porządek bazujący na gospodarce folwarczno- pańszczyźnianej, dominowało rolnictwo, kraje nie brały udziału w rywalizacji o kolonie. Przeważał lokalny handel, a rzemiosło umacniało się powoli. Wyróżniał się szlak rzeczny Wisły, którym spławiano zboże i produkty leśne. Znaczne zyski dawał eksport zboża wyprodukowanej przez folwarki, czyli duże gospodarstwa. Aby zwiększyć zyski, szlachta dążyła do odstąpienia od czynszów pieniężnych, ponieważ ze względu na inflację dawały one nikły dochód. Wdrożono pańszczyznę, czyli darmową pracę na rzecz właściciela folwarku. W efekcie panowało rolnictwo ekstensywne, w którym wzrost zysków był oparty na zwiększaniu areału ziemi i obniżaniu kosztów pracy. W zamorskich koloniach dominowała własność ziemska- latyfundia, na plantacjach uprawiano trzcinę cukrową, kakaowiec, tytoń i bawełnę, korzystając przy tym z pracy niewolników. 1.4. Kultura i sztuka renesansu W późnym średniowieczu najlepiej rozwinięta częścią Europy były Włochy, modny tam był mecenat, czyli finansowanie twórczości pisarzy i artystów. Twórcy włoscy: Francesca, Petrarki, Dante Alighieri, Giovanni Boccaccia Światopogląd i tematyka utworów twórców okresu protorenesansu nawiązywały do dokonań autorów starożytnych. We Włoszech w połowie XV wieku rozpoczął się renesans, czyli odrodzenie kultury antycznej. Panowała fascynacja osiągnięciami starożytnych, a w szczególności pismami filozofów i chętniej wracano do tekstów pisanych łaciną klasyczną. Kiedy bizantyjscy uczeni wyemigrowali na zachód, rozpowszechnił się antyk i pogłębiła się znajomość języka greckiego. Poznano filozofię Platona i Arystotelesa i donoszono się do średniowiecznej scholastyki. Najważniejszą ideą renesansu był humanizm, czyli skupienie uwagi na człowieku, uznanym za najważniejszą wartość oraz podkreślenie znaczenia jego rozwoju- „Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce", ,,Carpe diem". Erazm z Rotterdamu- filozof, odegrał ważną rolę w popularyzacji odrodzenia, utrzymywał listowne kontakty z humanistami z całej Europy, w „Pochwale głupoty" skrytykował Kościół. Niemiecki złotnik Jan Gutenberg wynalazł druk, w wyniku zastosowania ruchomej czcionki i prasy drukarskiej. Spowodowało to szybsze upowszechnianie wiedzy i masowe drukowanie książek. Niccol Machiavelli napisał po włosku dzieło „Książę”, które dotyczyło kwestii politycznych- ustroju państwa i uprawnień władcy. Autor dowodził, że władca dla dobra kraju i poddanych może stosować niemoralne metody- makiawelizm, „cel uświęca środki”. Francuz Jean Bodin swoim traktacie promował ustrój monarchii absolutnej, czyli oddawanie królom nieograniczonej władzy. Z kolei Anglik Thomas More w utworze „Utopia" przedstawił wizję społeczeństwa idealnego, gdzie miałaby zostać zniesiona własność prywatna i zapanować sprawiedliwość społeczna. Miguel de Cervantes w powieści „Don Kichot” rozprawiał o etosie rycerskim. W Anglii nastąpił rozwój teatru, tworzył tam wybitny dramaturg William Szekspir, czyli autor ,,Makbeta", „Romeo i Julia” i „Hamleta”. Mikołaj Kopernik w swoim dziele „O obrotach sfer niebieskich" przedstawił teorię heliocentryczną, według której Ziemia i inne planety krążą wokół Słońca. Uważa się, że to właśnie dzieło Mikołaja zapoczątkowało rewolucję naukową - odkrywanie praw natury bazowano na obserwacjach, a nie opiniach autorytetów. Najsłynniejszymi rzeźbiarzami byli: Donatella i Michał Anioł Buonarotti. Popularne były wolno stojące posągi, pomniki konne i kompozycje wielopostaciowe. Architektura wyróżniała się harmonią, równowagą i symetrią, przywrócono kopuły i kolumny. W malarstwie nadal popularne były tematy religijne, zaczęły powstawać sceny mitologiczne i portrety władców. Otoczono kultem ciało ludzkie, pociągnęło to ze sobą pojawienie się aktów, czyli przedstawień nagiego ciała. Zastosowano perspektywę linearną, wykorzystując prawa optyki i

historia europa i nowy świat

user profile picture

pola

13 Followers
 

Historia

 

2

Notatka

historia europa i nowy świat

Ta zawartość jest dostępna tylko w aplikacji Knowunity.

 Wielkie odkrycia geograficzne
Przyczyny wypraw: utrudniony handel ze wschodem, w Europie zaczęło brakować surowców
Wyprawy były możliwe prz

Otwórz aplikację

Udostępnij

Zapisz

66

Komentarze (1)

T

Piękna notatka 😍😍 bardzo mi się przyda dzięki!

notatki z działu pierwszego z 2 klasy liceum z historii

Podobne notatki

3

wielkie odkrycia geograficzne

Know wielkie odkrycia geograficzne  thumbnail

7979

 

1/2/3

3

przemiany społeczne i gospodarcze w Europie XVIw.

Know przemiany społeczne i gospodarcze w Europie XVIw. thumbnail

3648

 

1/2/3

3

hellada

Know hellada  thumbnail

3601

 

1/2

Więcej

Wielkie odkrycia geograficzne Przyczyny wypraw: utrudniony handel ze wschodem, w Europie zaczęło brakować surowców Wyprawy były możliwe przez zmiany, takie jak: ● Wzrost popularności teorii o kulistości Europy Rozwój kartografii i nawigacji Skonstruowanie nowych typów żaglowców Wzrost ciekawości Europejczyków związany z humanizmem Pragnienie schrystianizowania nowych ludów Portugalczycy: W 1488r. Bartolomeu Dias opłynął południowy koniec Afryki, zwany Przylądkiem Dobrej Nadziei. W latach 1497-98 Vasco da Gama opłynął Afrykę, pokonał Ocean Indyjski i jako pierwszy Europejczyk dopłynął do Indii. Na miejscu został wrogo przyjęty, lecz na koniec wrócił z ogromnym ładunkiem cennych przypraw do Portugalii. Hiszpanie: Hiszpanie wyruszyli w wyprawy później niż Portugalczycy, co wynikało z sytuacji politycznej, gdyż Izabela Kastylijska i Ferdynand Aragoński byli skupieni na walkach z Arabami na Półwyspie Iberyjskim. 12 października 1492r. Krzysztof Kolumb chcąc przepłynąć drogą morską do Indii przez Ocean Atlantycki odkrył Amerykę. Wypłynął z portu w Palos i dopłynął do wyspy nazwanej San Salvador. Później zbadał również wybrzeża Kuby i Haiti. Dostarczył on Hiszpanom złoto, owoce, egzotyczne zwierzęta i zachęcił ich przez to do organizowania kolejnych wypraw. Podczas drugiej wyprawy Kolumba odkryto wyspy Małe Antyli i Jamajkę. Brało w niej udział 1,5 tysiąca ludzi, którzy mieli zamieszkać na nowym lądzie. W 1519r. wyruszyło 5 statków pod przywództwem Ferdynanda Magellana, znalazł drogę morską na zachód przez cieśninę, którą nazwano na jego cześć cieśnina Magellana. A ponieważ podczas żeglugi panowała dobra pogoda,...

Nie ma nic odpowiedniego? Sprawdź inne przedmioty.

Więcej zabawy podczas nauki z nami

Pomoc w odrabianiu zadań domowych

Dzięki funkcji zadawania pytań możesz w każdej chwili zadać pytanie i uzyskać odpowiedź od innych uczniów.

Ucz się razem z innymi

Dzięki Knowunity otrzymujesz materiały do nauki od innych w nowoczesny i wygodny sposób, aby jak najlepiej się uczyć. Tutaj uczniowie dzielą się swoją wiedzą, wymieniają się pomysłami i pomagają sobie nawzajem.

Bezpieczne i sprawdzone

Niezależnie od tego, czy chodzi o streszczenia, ćwiczenia czy notatki, Knowunity gromadzi wszystkie treści i tworzy bezpieczne środowisko nauki, do którego dziecko może mieć dostęp w dowolnym momencie.

Pobierz aplikację

Knowunity

Nr 1 wśród aplikacji do nauki w Niemczech

Otwórz aplikację

Alternatywny zapis:

nazwano go Oceanem Spokojnym. Później dotarli do Filipin, gdzie Magellan zginął walcząc z tubylcami. Do Kadyksu dotarł tylko jeden statek noszący nazwę Victoria, a dowodził nim Juan Sebastian Elcano. Odkrycie nowych wysp poprawiło wiedzę Europejczyków o świecie, znali zatem już cztery kontynenty Afrykę, Europe, Azję i Amerykę. Do Europy docierały statki, które przywoziły przyprawy, kruszce, towary luksusowe, rośliny i zwierzęta. W 1494r. Hiszpania i Portugalia zawarli traktat w Tordesillas, w którym zatwierdzono podział niepoznanych jeszcze lądów wzdłuż południka leżącego ok. 2 tys. km na zachód od Wysp Zielonego Przylądka. Ziemie przyznane Hiszpanii znajdowały się na zachód od linii granicznej, a Portugalii na wschód. Strefą Hiszpanów była Ameryka, a Portugalczyków- Afryka i Azja. 1.2. Podboje kolonialne Przed przybyciem Europejczyków tereny Ameryki zamieszkiwali Indianie, a tereny podbiegunowe Eskimosi. Nie znali oni zastosowania koła oraz metody wytopu żelaza. W II tysiącleciu p.n.e. na terenach dzisiejszego Meksyku pierwszą tamtejszą wysoko rozwiniętą kulturę stworzyli Olmekowie, którzy opracowali najstarszy system pisma w Ameryce. Jednak najbardziej znaczące osiągnięcia przypisuje się Majom, rozwój ich cywilizacji przypisuje się na połowę I tysiąclecia n.e.. Ich miasta przypominały greckie poleis, które mimo odrębności tworzyły wspólnotę kulturową. Prowadzili obserwacje astronomiczne, przez co ustanowili złożony kalendarz. Zaczęli oni również używać cyfry zero, która była dotąd nieznana w Europie. Z niewyjaśnionych przyczyn Majowie opuścili swoje miasta, a ich cywilizacja podupadła. Najsilniejsze okazało się państwo Azteków, którzy podbili wiele plemion i w XV wieku zbudowali mocarstwo. Zajmowali się rolnictwem, hodowlą i rzemiosłem. Przejmowali dokonania podbitych plemion i osiągnęli wysoki poziom w obróbce złota, matematyce i astronomii. W Ameryce Środkowej wznoszono piramidy schodkowe- gigantyczne struktury z cegły i kamienia. Z kolei w Ameryce Południowej najbardziej zaawanasowane było państwo Inków, których państwo obejmowało państwa górskie z wiszącymi motami. Hodowali lamy i alpaki, które były używane w transporcie. Korzystali z pisma węzełkowego zwanego kipu, znali sposoby mumifikacji zwłok. Zbrojne wyprawy na Amerykę organizowali prywatni przedsiębiorcy, którzy w imieniu króla hiszpańskiego prowadzili odkrycia i konkwisty. Po zajęciu Wysp Karaibskich, Hiszpanie dotarli do półwyspu Jukatan i tam zaczęli podbój na czele z konkwistadorem o imieniu Hernan Cortes. Zostali oni przyjęci pokojowo przez tubylców, którzy rywalizowali z Aztekami. Sami Aztekowie zaprosili Cortesa do stolicy- Tenochtitlan, a ten zaś uwięził azteckiego króla Montezumę i przejął kontrolę nad miastem. Gdy wybuchło powstanie Indian, zmarł Montezuma a sami Hiszpanie musieli uciekać. Po zyskaniu nowych sprzymierzeńców Cortes znów zaatakował i zdobył Tenochtitlan. Później opanowali również tereny Majów. Sukces Hiszpanów był możliwy dzięki lepszemu uzbrojeniu, posiadaniu broni palnej. Decydujące znaczenie miała jednak bezwzględna polityka pozyskiwania sprzymierzeńców i wykorzystywania relacji między nimi. W równie bezwzględny sposób zajęto Amerykę Południową, Francisco Pizarro wyruszył w celu podbicia imperium Inków. Po przybyciu do Peru podstępem uwięził władcę Inków Atahualpę, a za jego odkupienie zażądał ogromnej sumy złota. Indianie spełnili ten wymóg lecz zdobywcy i tak zamordowali króla. Następnie Hiszpanie zajęli stolicę Inków- Cuzco. Na podbitych ziemiach dochodziło jednak do licznych buntów, na czele jednego stanął ostatni władca inków Tupac Amaru. W tym samym czasie co Hiszpanie swoje kolonie zakładali również Portugalczycy w Afryce. Pozyskiwali z nich ogromne ilości przypraw w szczególności pieprzu, kość słoniową oraz złoto. Od władców lokalnych kupowali również niewolników. Po pokonaniu floty arabskiej zapewnili sobie Portugalczycy panowanie na oceanie Indyjskim. W chinach, Indiach oraz Japonii założyli swoje faktorie, jednak najcenniejszym nabytkiem okazały się Wyspy Korzenne, należące do Indonezji. W 1500r. portugalski podróżnik Pedro Cabral odkrył tereny dzisiejszej Brazylii, które mimo że należały do Ameryki były przynależne do Portugalii i miały doskonałe warunki do uprawy trzciny cukrowej. Skutki podbojów kolonialnych: ● ● Hiszpania i Portugalia czerpały ogromne zyski Wyludnienie obszarów Ameryki, umarło około 90% rdzennych mieszkańców Karaibów i Ameryki Środkowej Epidemie chorób zakaźnych- ospa, cholera, tyfus, kiła Kolonizatorzy zmuszali tubylców do ciężkiej pracy, przez co masowo wymierali Przywożono niewolników z Afryki, którzy mieli zastąpić w pracy ludność tubylczą Europejczycy doprowadzili kulturę indiańska do zagłady i zniszczyli wiele ich zabytków i dzieł Z czasem w wyniku podbojów wyodrębniła się wspólnota Ameryki Łacińskiej, gdzie mówi się językami romańskimi- głownie po hiszpańsku i portugalsku. W Nowym Świecie powstało nowe społeczeństwo Kreole- grupa białych Europejczyków (głównie mężczyzn), czyli potomkowie kolonizatorów. Cieszyli się oni przywilejami i bogactwem. Podboje stały się dla metropolii europejskich ważnymi rynkami zbytu produktów i masowym napływem bogactw i surowców. Dramatycznym następstwem stał się handel niewolnikami, których przywożono statkami z Afryki do Europy. Powodem sprowadzania ich do Nowego Świata było wymieranie Indian oraz ich niska wydajność pracy w kopalniach i plantacjach. W 1543r. król Hiszpanii zakazał czynić z Indian niewolników, co zwiększyło jeszcze bardziej handel Afrykanami. Według szacunków z Afryki wywieziono kilka milionów ludzi. Handel trójkątny: 1. Wyroby z Europy przywożono do Afryki, gdzie wymieniano je na niewolników 2. Niewolnicy wywożeni do Ameryki do pracy na plantacjach 3. Dobra wytworzone na plantacjach przywożono do Europy 1.3. Przemiany społeczno-gospodarcze w XVI wieku U progów czasów nowożytnych poprawiła się jakość życia w Europie, co wpłynęło na długość życia i wzrosła ilość mieszkańców. Korzystnie na urbanizację, czyli proces rozwoju miast, wpłynęło też ogradzanie. Rozwinął się Gdańsk jako główny port handlowy Rzeczpospolitej. Pojawiło się nowe rozwiązanie- system nakładczy. Chłopi, bądź ubodzy rzemieślnicy, pracując chałupniczo, czyli w swoich domach, wytwarzali proste półfabrykaty, z których później wykonywano gotowe wyroby, surowców dostarczali im nakładcy, czyli zamożni kupcy, którzy płacili za efekty ich pracy, organizowali ich wykończenie i sprzedawali z dużym zyskiem. Następnym etapem rozwoju metod produkcji było skupienie ich w jednym miejscu, tak powstały manufaktury, czyli zakłady skupiające rzemieślników jednej, bądź wielu specjalności, którzy wspólnie wytwarzali produkty. Kluczowym elementem gospodarki towarowo- pieniężnej okazała się rozwijająca się sieć banków. Czerpały one zyski z udzielania kredytów i pośredniczyły w transakcjach handlowych. W obrocie handlowym upowszechniły się weksle. Powstały domy kupiecko- bankierskie, między innymi rodów Welserów i Fuggersów. Pożyczki zaciągali u nich nawet monarchowie. Obok jarmarków i targów pojawiły się giełdy towarowe, gdzie zawierano transakcje za dostawy towarów i surowców. W ten sposób powstał system obsługi handlowej banku i rzemiosła oraz inwestycji kapitałowych. Dało to początek gospodarce wczesnego kapitalizmu. Na skutek napływu złota z kolonii wystąpiła wysoka inflacja, czyli zmalała wartość pieniądza, a cena towarów znacznie wzrosła. Szczególnie wzrosły ceny żywności. W tym okresie w Europie zaznaczył się dualizm gospodarczy, czyli podział kontynentu na dwie strefy ekonomiczne, których symboliczna granica była rzeka Łaba w Niemczech. Na zachodzie rozwijały się nowoczesne formy towarowo- pieniężnej gospodarki kapitalistycznej opartej na wolnej konkurencji. Przeważał handel morski i kolonialny. Chłopi byli osobiście wolni i za użytek pola płacili czynsz. Dlatego zwiększali produkcję, więc dominowało rolnictwo intensywne. W krajach, w których było niewiele ziem uprawnych dokonano w tym czasie zmian, wprowadzono nowe narzędzia rolne i wprowadzono płodozmian, który polegał na cyklicznej zmianie upraw. Na przemian siano zboże oraz rzepę, koniczynę lub buraki, a glebę regularnie nawożono. Na wschodzie utrwalił się porządek bazujący na gospodarce folwarczno- pańszczyźnianej, dominowało rolnictwo, kraje nie brały udziału w rywalizacji o kolonie. Przeważał lokalny handel, a rzemiosło umacniało się powoli. Wyróżniał się szlak rzeczny Wisły, którym spławiano zboże i produkty leśne. Znaczne zyski dawał eksport zboża wyprodukowanej przez folwarki, czyli duże gospodarstwa. Aby zwiększyć zyski, szlachta dążyła do odstąpienia od czynszów pieniężnych, ponieważ ze względu na inflację dawały one nikły dochód. Wdrożono pańszczyznę, czyli darmową pracę na rzecz właściciela folwarku. W efekcie panowało rolnictwo ekstensywne, w którym wzrost zysków był oparty na zwiększaniu areału ziemi i obniżaniu kosztów pracy. W zamorskich koloniach dominowała własność ziemska- latyfundia, na plantacjach uprawiano trzcinę cukrową, kakaowiec, tytoń i bawełnę, korzystając przy tym z pracy niewolników. 1.4. Kultura i sztuka renesansu W późnym średniowieczu najlepiej rozwinięta częścią Europy były Włochy, modny tam był mecenat, czyli finansowanie twórczości pisarzy i artystów. Twórcy włoscy: Francesca, Petrarki, Dante Alighieri, Giovanni Boccaccia Światopogląd i tematyka utworów twórców okresu protorenesansu nawiązywały do dokonań autorów starożytnych. We Włoszech w połowie XV wieku rozpoczął się renesans, czyli odrodzenie kultury antycznej. Panowała fascynacja osiągnięciami starożytnych, a w szczególności pismami filozofów i chętniej wracano do tekstów pisanych łaciną klasyczną. Kiedy bizantyjscy uczeni wyemigrowali na zachód, rozpowszechnił się antyk i pogłębiła się znajomość języka greckiego. Poznano filozofię Platona i Arystotelesa i donoszono się do średniowiecznej scholastyki. Najważniejszą ideą renesansu był humanizm, czyli skupienie uwagi na człowieku, uznanym za najważniejszą wartość oraz podkreślenie znaczenia jego rozwoju- „Człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce", ,,Carpe diem". Erazm z Rotterdamu- filozof, odegrał ważną rolę w popularyzacji odrodzenia, utrzymywał listowne kontakty z humanistami z całej Europy, w „Pochwale głupoty" skrytykował Kościół. Niemiecki złotnik Jan Gutenberg wynalazł druk, w wyniku zastosowania ruchomej czcionki i prasy drukarskiej. Spowodowało to szybsze upowszechnianie wiedzy i masowe drukowanie książek. Niccol Machiavelli napisał po włosku dzieło „Książę”, które dotyczyło kwestii politycznych- ustroju państwa i uprawnień władcy. Autor dowodził, że władca dla dobra kraju i poddanych może stosować niemoralne metody- makiawelizm, „cel uświęca środki”. Francuz Jean Bodin swoim traktacie promował ustrój monarchii absolutnej, czyli oddawanie królom nieograniczonej władzy. Z kolei Anglik Thomas More w utworze „Utopia" przedstawił wizję społeczeństwa idealnego, gdzie miałaby zostać zniesiona własność prywatna i zapanować sprawiedliwość społeczna. Miguel de Cervantes w powieści „Don Kichot” rozprawiał o etosie rycerskim. W Anglii nastąpił rozwój teatru, tworzył tam wybitny dramaturg William Szekspir, czyli autor ,,Makbeta", „Romeo i Julia” i „Hamleta”. Mikołaj Kopernik w swoim dziele „O obrotach sfer niebieskich" przedstawił teorię heliocentryczną, według której Ziemia i inne planety krążą wokół Słońca. Uważa się, że to właśnie dzieło Mikołaja zapoczątkowało rewolucję naukową - odkrywanie praw natury bazowano na obserwacjach, a nie opiniach autorytetów. Najsłynniejszymi rzeźbiarzami byli: Donatella i Michał Anioł Buonarotti. Popularne były wolno stojące posągi, pomniki konne i kompozycje wielopostaciowe. Architektura wyróżniała się harmonią, równowagą i symetrią, przywrócono kopuły i kolumny. W malarstwie nadal popularne były tematy religijne, zaczęły powstawać sceny mitologiczne i portrety władców. Otoczono kultem ciało ludzkie, pociągnęło to ze sobą pojawienie się aktów, czyli przedstawień nagiego ciała. Zastosowano perspektywę linearną, wykorzystując prawa optyki i