Po powstaniu styczniowym władze carskie zintensyfikowały politykę rusyfikacji. Jej celem było wynarodowienie Polaków poprzez narzucanie rosyjskiej kultury i języka. Zamykano polskie instytucje kulturalne i naukowe. Język polski został usunięty z administracji i oświaty, zastępując go rosyjskim. Szkołę Główną w Warszawie przekształcono w Uniwersytet Cesarski z rosyjskim językiem wykładowym.

Example: Kurator Aleksander Apuchtin prowadził politykę bezwzględnej rusyfikacji polskich szkół. Okres jego rządów nazywano "nocą apuchtinowską".

W szkołach wyrzucano polskich nauczycieli, a język polski stał się przedmiotem nadobowiązkowym, nauczanym po rosyjsku. Uczniów poddawano ścisłemu nadzorowi i szpiegowaniu. Surowo karano za używanie języka polskiego, nawet podczas przerw.

Reakcje Polaków na rusyfikację były zróżnicowane. Część społeczeństwa przyjęła postawę lojalizmu, rezygnując z dążeń niepodległościowych i okazując posłuszeństwo władzom. Powstała też idea trójlojalizmu, zakładająca współpracę z zaborcami we wszystkich trzech zaborach, choć nie zyskała ona poparcia w zaborze rosyjskim.

Definition: Pozytywizm - nurt ideowy nawołujący do pracy organicznej i kształcenia biedniejszych warstw społeczeństwa w celu uczynienia z Polaków nowoczesnego narodu.

Wielu Polaków podjęło walkę z rusyfikacją. Podstawą polskości stał się język polski, historia, tradycja i katolicyzm. Rozwinęło się tajne nauczanie, obejmujące lekcje historii, języka polskiego i literatury. W Warszawie organizowano kursy dla kobiet, znane jako Uniwersytet Latający. W Wilnie działało Towarzystwo Oświaty Narodowej, będące głównym ośrodkiem polskiej tajnej oświaty poza dawnym Królestwem Polskim.

Quote: "Podstawą polskości stał się język polski, historia, tradycja i katolicyzm."

Te różnorodne postawy wobec rusyfikacji i lojalizm w Polsce pokazują, jak złożona była sytuacja Polaków pod zaborem rosyjskim po powstaniu styczniowym.

Powstanie styczniowe z 1863 roku przyniosło poważne konsekwencje dla Polaków. Władze carskie zastosowały surowe represje wobec uczestników i sympatyków powstania. Tysiące osób aresztowano i zesłano na Syberię, a część powstańców udała się na emigrację. Spowodowało to kolejną utratę polskich elit. Skonfiskowano majątki uczestników powstania i przekazano je w ręce Rosjan. Na Królestwo Polskie nałożono wysoką kontrybucję.

Highlight: Wprowadzono stan wojenny, który trwał aż 50 lat.

Na Litwie, Białorusi i Ukrainie deportowano tysiące polskich rodzin w głąb Rosji. Zlikwidowano odrębność Królestwa Polskiego, przekształcając je w rosyjską prowincję Kraj Nadwiślański. Wszystkie polskie urzędy zostały zlikwidowane, a istniejące podporządkowano ministerstwom w Petersburgu. Najważniejsze stanowiska powierzano Rosjanom.

Vocabulary: Rusyfikacja - polityka mająca na celu wynarodowienie Polaków poprzez narzucanie rosyjskiej kultury i języka.

Na ziemiach polskich nasiliła się rusyfikacja. Polacy deportowani na Syberię i inne odległe tereny Rosji byli zmuszani do ciężkiej pracy w kopalniach. Niektórzy z zesłańców przyczynili się jednak do rozwoju cywilizacyjnego miast syberyjskich, stanowiąc wykształconą elitę.