Przyczyny reformacji w Europie były złożone i obejmowały liczne problemy wewnątrz Kościoła katolickiego pod koniec średniowiecza. Wśród najważniejszych można wymienić symonię (kupczenie godnościami kościelnymi), nepotyzm, łamanie zasad celibatu przez duchownych oraz ich luksusowy styl życia. Dodatkowo, społeczeństwo zaczęło kwestionować niektóre nauki Kościoła, gdy Biblia była tłumaczona na języki nowożytne, co umożliwiło wiernym bezpośredni dostęp do Pisma Świętego.

Marcin Luter ogłosił swoich 95 tez 31 października 1517 roku, co uznaje się za początek reformacji. Ogłoszenie 95 tez Marcina Lutra dotyczyło przede wszystkim krytyki odpustów, ale zawierało też fundamentalne postulaty, jak uznanie Pisma Świętego za jedyne źródło wiary i zmniejszenie liczby sakramentów. Gdy papież wydał bullę nakazującą Lutrowi odwołanie tych stwierdzeń pod groźbą klątwy, ten nie wycofał się ze swoich poglądów, został ekskomunikowany i uznany za heretyka.

Choć oba nurty odrzucały zwierzchnictwo papieża, istniały między nimi ważne różnice. Kalwinizm wprowadził koncepcję predestynacji, według której każdy człowiek jest z góry przeznaczony do zbawienia lub potępienia, czego nie znajdziemy u Lutra. Ponadto, Kalwin stworzył bardziej demokratyczną organizację kościelną, gdzie wierni wybierali seniorów, którzy powoływali pastorów, a zgromadzenie tych osób tworzyło konsystorz. Luteranizm zachował więcej elementów tradycyjnej liturgii niż surowy kalwinizm.

Skutki reformacji w Europie były dalekosiężne i wieloaspektowe. Przede wszystkim doszło do trwałego podziału religijnego kontynentu na kraje katolickie i protestanckie, co przyczyniło się do rozwoju odrębnych kultur narodowych. W Niemczech ugruntował się podział polityczny i religijny, co potwierdzono w Pokoju Augsburskim (1555) zasadą "Cuius regio, eius religio" (czyja władza, tego religia). Niestety, reformacja przyczyniła się również do wzrostu nietolerancji religijnej i konfliktów zbrojnych w Europie.