Początek i charakter niemieckiej okupacji

Niemiecki terror rozpoczął się natychmiast po wkroczeniu wojsk na tereny Polski. Specjalne grupy operacyjne Einsatzgruppen realizowały operację "Tannenberg" - brutalne działania wymierzone w polską inteligencję, które trwały od września do października 1939 roku. W ich wyniku zginęło około 50 tysięcy Polaków, głównie w Forcie VII w Poznaniu, Lasach Piaśnickich i obozie Stutthof.

W ramach Akcji AB w podwarszawskich Palmirach rozstrzelano 3,5 tysiąca działaczy politycznych i społecznych. Niemcy starali się ukryć swoje zbrodnie, przeprowadzając egzekucje w ustronnych miejscach. Innym głośnym przypadkiem była Sonderaktion Krakau, podczas której aresztowano 183 pracowników naukowych krakowskich uczelni, podstępnie zaproszonych na wykład.

Na ziemiach wcielonych do Rzeszy (jak Kraj Warty pod zarządem Arthura Greisera) wprowadzono drakoński reżim. Zakazano działalności kulturalnej, zamknięto polskie szkoły, wprowadzono język niemiecki jako urzędowy i zmieniono nazewnictwo miejscowości. Setki tysięcy Polaków i Żydów wysiedlono, a na ich miejsce sprowadzano Niemców. Ludność polska musiała kłaniać się Niemcom na ulicy, nie mogła posiadać radioodbiorników ani zmieniać miejsca zamieszkania.

Warto wiedzieć! W marcu 1941 r. wprowadzono folkslistę (Deutsche Volkliste) - system kategoryzacji ludności, który decydował o przywilejach i obowiązkach. Na Śląsku i w Prusach Zachodnich Polaków masowo wpisywano na listę, często bez ich zgody, by zapewnić siłę roboczą w kopalniach i hutach oraz rekrutów do Wehrmachtu.

Generalne Gubernatorstwo i eksterminacja ludności

Generalne Gubernatorstwo (GG), utworzone w październiku 1939 r., miało być według Hitlera "przytułkiem dla Polaków, Żydów i innej hołoty". Hans Frank wprowadził tu system terroru, gdzie karę śmierci można było otrzymać za najdrobniejsze przewinienia - nawet posiadanie scyzoryka uznawano za nielegalne posiadanie broni!

Terror był wszechobecny. Łapanki na ulicach, podczas których zatrzymywano przypadkowych ludzi, stały się codziennością. Więzienia takie jak Pawiak czy katownia na Alei Szucha w Warszawie oraz przy ul. Montelupich w Krakowie były miejscami, gdzie tysiące Polaków poddawano torturom. Symbolem bestialstwa stał się obóz Auschwitz-Birkenau, w którym zamordowano ponad 1 milion osób, w tym 75 tys. Polaków.

W 1941 r. opracowano Generalny Plan Wschodni, który zakładał całkowitą eksterminację Żydów i Romów oraz stopniowe wyniszczenie Polaków jako narodu. Próbą jego realizacji były masowe wysiedlenia na Zamojszczyźnie rozpoczęte w 1942 r. Na szczęście zdecydowany opór społeczeństwa, a szczególnie działania Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej (tzw. powstanie zamojskie), zmusiły Niemców do przerwania akcji wiosną 1943 r.

Niemcy prowadzili także systematyczną walkę z polską kulturą. Zamknięto wszystkie szkoły wyższe i średnie, a w pozostawionych szkołach powszechnych zakazano nauki historii, literatury polskiej i geografii. Zamknięto kina, teatry, muzea. Zrabowano bezcenne zbiory (jak skarbiec na Wawelu), zmieniono nazwy miast i ulic, a z prasy pozostawiono tylko kontrolowane przez Niemców gazety, nazywane przez Polaków "prasą gadzinową".

To ważne! Terror miał złamać ducha oporu Polaków, ale paradoksalnie przyczynił się do rozwoju Polskiego Państwa Podziemnego i tajnego szkolnictwa. Polska kultura przetrwała w konspiracji, a społeczeństwo mimo terroru zachowało swoją tożsamość narodową.