Geneza i początek Wielkiej Emigracji

Po upadku powstania listopadowego car wprowadził surowe represje, zamieniając najwyższe wyroki na zsyłkę na Sybir i katorgi (ciężkie roboty w kajdanach). Obawiając się tych konsekwencji, tysiące Polaków zdecydowało się na emigrację, kierując się głównie do Francji, Wielkiej Brytanii, Belgii i innych krajów europejskich.

To wyjątkowe środowisko emigracyjne, składające się z elity intelektualnej i politycznej, odegrało tak istotną rolę w polskim życiu kulturalno-politycznym, że zasłużyło na miano "Wielkiej Emigracji". Polscy uchodźcy spotykali się z przejawami solidarności - w Saksonii utworzono Związek Wsparcia dla potrzebujących Polaków, a we Francji powstał Komitet Francusko-Polski zbierający fundusze dla emigrantów.

Działalność polityczna emigracji szybko się zorganizowała. Początkowo powstał Komitet Tymczasowy Emigracji pod przewodnictwem Bonawentury Niemojowskiego, który został rozwiązany z powodu zbytniego dystansowania się od polityki. Następnie utworzono Komitet Narodowy Polski kierowany przez Joachima Lelewela, który wierzył w odzyskanie niepodległości przy zaangażowaniu wszystkich warstw społecznych.

Warto zapamiętać! Najważniejszą organizacją emigracyjną stało się Towarzystwo Demokratyczne Polskie (TDP), założone w 1832 roku przez działaczy, którzy opuścili KNP. Jego pierwszy program, znany jako "Mały Manifest", został wydany 17 marca 1832 roku.

Programy polityczne i działalność emigracyjna

"Mały Manifest" TDP przedstawiał radykalną wizję przyszłej Polski - oskarżał szlachtę o klęskę powstania, wiązał odzyskanie niepodległości z ogólnoeuropejską rewolucją i koniecznością reform. Szczególnie podkreślał potrzebę uwłaszczenia chłopów oraz tworzenia "demokratycznej ojczyzny wolnych obywateli". TDP podzieliło się na dwa nurty: rewolucyjny i liberalny.

W 1836 roku TDP ogłosiło "Wielki Manifest", który nieco zmienił strategię - odcinał się od działań czysto rewolucyjnych i wskazywał, że niepodległość może przynieść tylko ogólnonarodowe powstanie we wszystkich zaborach, przy udziale całego społeczeństwa. Poprzez swoich emisariuszy organizacja utrzymywała stały kontakt z krajem.

Równolegle rozwijał się obóz księcia Adama Czartoryskiego, który działał z siedziby w Hotelu Lambert. Uważał on, że odzyskanie niepodległości jest możliwe tylko przy poparciu rządów europejskich. Proponował utworzenie legionów polskich w krajach zachodnich oraz przeprowadzenie uwłaszczenia za odszkodowaniem dla szlachty.

Młode pokolenie emigrantów wiązało swoje nadzieje z ruchem węglarskim, tworząc organizacje takie jak "Namiot Polski" (1832). W 1834 roku powstała "Młoda Europa", a w jej ramach "Młoda Polska" kierowana przez Joachima Lelewela, która dążyła do wspólnej walki o wprowadzenie rządów republikańskich. W 1836 roku utworzono też "Konfederację Narodu Polskiego" pod przywództwem generała Józefa Dwernickiego.

Zapamiętaj! Mimo różnic programowych, wszystkie ugrupowania emigracyjne łączyło jedno: dążenie do odzyskania niepodległości Polski i wprowadzenia w niej reform społecznych.