Konferencje Wielkiej Trójki i powstanie ONZ

Przywódcy trzech mocarstw (ZSRS, USA oraz Wielka Brytania) spotkali się na trzech kluczowych konferencjach międzynarodowych:

1. Teheran - 28 XI-1 XII 1943
2. Jałta - 4-11 II 1945
3. Poczdam - 17 VII-2 VIII 1945

W wyniku tych spotkań powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) - uniwersalna organizacja międzynarodowa z siedzibą w Nowym Jorku, utworzona 24 października 1945 roku. ONZ jest następczynią Ligi Narodów i składa się z następujących organów: Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Rada Gospodarcza i Społeczna, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada Powiernicza i Sekretariat.

Definicja: ONZ (Organizacja Narodów Zjednoczonych) - uniwersalna organizacja międzynarodowa, powstała 24 października 1945 roku jako następczyni Ligi Narodów.

Highlight: Konferencje Wielkiej Trójki w Teheranie, Jałcie i Poczdamie ukształtowały nowy ład międzynarodowy po II wojnie światowej.

Zakończenie II wojny światowej i jej dziedzictwo

Wojna totalna, której celem było zniszczenie przeciwnika wszelkimi dostępnymi środkami, pozostawiła po sobie tragiczne dziedzictwo. Doszło do licznych zbrodni wojennych i czystek etnicznych. Najważniejsze z nich to:

• Holokaust
• Intelligenzaktion i akcja AB
• Zbrodnie ponarskie
• Niemieckie nazistowskie obozy koncentracyjne
• Rzeź wołyńska i czystka etniczna w Małopolsce wschodniej
• Zbrodnia katyńska
• Obława augustowska (lipiec 1945 r.)
• System GUŁAG-u

Definicja: Czystka etniczna - celowe działanie zmierzające do usunięcia określonej kategorii osób z danego obszaru.

Highlight: II wojna światowa pozostawiła po sobie tragiczne dziedzictwo w postaci licznych zbrodni wojennych i czystek etnicznych.

Powstanie bloku wschodniego

Po II wojnie światowej nastąpił podział Europy symbolizowany przez "żelazną kurtynę" - granicę między Związkiem Radzieckim i podporządkowanymi mu państwami Europy Środkowej a Europą Zachodnią. Termin ten spopularyzował Winston Churchill 5 marca 1946 roku.

ZSRR rozpoczął proces "sowietyzacji" - narzucania państwom uzależnionym od niego form ustrojowych i instytucji życia społecznego. Powstał tzw. blok wschodni - grupa komunistycznych państw Europy Środkowej i Wschodniej, Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej pod dominacją ZSRR.

Ważne organizacje bloku wschodniego to:

• Kominform - organizacja międzynarodowa zrzeszająca europejskie partie komunistyczne, powstała w 1947 roku
• RWPG (Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej) - organizacja powołana w Moskwie w 1949 roku w celu koordynowania współpracy gospodarczej bloku państw podporządkowanych ZSRS

Definicja: Blok wschodni - potoczne określenie grupy komunistycznych państw Europy Środkowej i Wschodniej, Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej pod dominacją ZSRR w okresie zimnej wojny.

Highlight: "Żelazna kurtyna" symbolizowała podział Europy na dwa wrogie obozy po II wojnie światowej.

Ustanowienie władzy komunistycznej w Polsce

Proces ustanawiania władzy komunistycznej w Polsce obejmował następujące wydarzenia:

• Akcja "Burza" rozpoczęta 15 stycznia 1944 r. na Wołyniu
• Powstanie warszawskie 1 sierpnia 1944 r.
• Ogłoszenie Manifestu PKWN 22 lipca 1944 r. w Chełmie (faktycznie w Moskwie)
• Aresztowanie 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego w marcu 1945 r. i ich proces w Moskwie (tzw. proces szesnastu)
• Powstanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej w czerwcu 1945 r.

Definicja: Manifest PKWN - dokument ogłoszony 22 lipca 1944 r., informujący o nowej władzy i jej programie.

Highlight: Ustanowienie władzy komunistycznej w Polsce wiązało się z licznymi represjami i ograniczeniem suwerenności kraju.

Referendum ludowe i utrwalanie władzy komunistycznej

W 1946 roku komuniści zorganizowali referendum ludowe, aby udowodnić, że cieszą się społecznym poparciem. Było to również przećwiczenie metod fałszowania wyników przed wyborami.

Wprowadzono pojęcie "demokracji ludowej" - propagandowe określenie ustroju w państwach komunistycznych, w założeniu demokratycznego, w rzeczywistości totalitarnego.

Ważnym elementem nowego systemu była "bezpieka" - tajna policja, która na co dzień pilnowała obywateli, by nie zdołali przygotować oporu przeciwko władzy.

Definicja: Demokracja ludowa - propagandowe określenie ustroju w państwach komunistycznych, w rzeczywistości totalitarnego, używane w państwach zależnych od ZSRS po II wojnie światowej.

Highlight: Referendum ludowe w 1946 roku było próbą legitymizacji władzy komunistycznej w Polsce i przećwiczeniem metod fałszowania wyników wyborów.

Podsumowanie najważniejszych wydarzeń w Polsce po 1945 roku

Świat i Polska w latach 1945-56 to okres fundamentalnych zmian geopolitycznych i ustrojowych. Najważniejsze wydarzenia obejmowały:

1. Konferencje Wielkiej Trójki w Teheranie, Jałcie i Poczdamie
2. Powstanie ONZ i nowego ładu międzynarodowego
3. Podział Europy i świata na dwa wrogie bloki (NATO i Układ Warszawski)
4. Ustanowienie władzy komunistycznej w Polsce
5. Represje wobec opozycji i Polskiego Państwa Podziemnego
6. Referendum ludowe w 1946 roku
7. Wprowadzenie systemu totalitarnego pod nazwą "demokracji ludowej"

Te wydarzenia ukształtowały Polskę w latach 1945-56 i miały długotrwałe konsekwencje dla kraju i jego obywateli.

Highlight: Okres 1945-56 przyniósł fundamentalne zmiany w Polsce i na świecie, kształtując nowy ład międzynarodowy i system polityczny w kraju.

Referendum ludowe i demokracja ludowa

Przedstawienie mechanizmów legitymizacji władzy komunistycznej.

Definition: Demokracja ludowa - propagandowe określenie ustroju w państwach komunistycznych, faktycznie będącego systemem totalitarnym.

Vocabulary: Bezpieka - potoczne określenie tajnej policji politycznej w PRL.

Podstawy nowego porządku Europy i świata po II wojnie światowej

Rozpad koalicji antyhitlerowskiej doprowadził do podziału świata na dwa wrogie bloki polityczno-militarne: NATO i Układ Warszawski, tworząc tzw. układ dwubiegunowy. Koalicja antyhitlerowska została zawiązana 22 czerwca 1941 roku, gdy Winston Churchill zaprosił ZSRR do współpracy przeciwko Niemcom. Ważnym dokumentem była Karta Atlantycka - amerykańsko-brytyjska deklaracja określająca zasady ładu pokojowego po II wojnie światowej, ogłoszona 14 sierpnia 1941 roku przez prezydenta USA F.D. Roosevelta i W. Churchilla.

Definicja: Karta Atlantycka - amerykańsko-brytyjska deklaracja określająca zasady ładu pokojowego po II wojnie światowej, ogłoszona 14 sierpnia 1941 roku.

Highlight: Rozpad koalicji antyhitlerowskiej doprowadził do podziału świata na dwa wrogie bloki polityczno-militarne: NATO i Układ Warszawski.