Strona 2: Twórcy i dzieła Oświecenia w Polsce

Twórcy oświecenia w Polsce i ich najważniejsze dzieła:

1. Ignacy Krasicki (1735-1800):
   • Biskup, wydawca "Monitora"
   • "Hymn do miłości ojczyzny" - utwór klasycystyczny o uniwersalnej wymowie patriotycznej
   • "Świat zepsuty" - satyra skłaniająca do refleksji nad stanem kraju
   • "Do króla" - refleksje nad przyczynami nieszczęść Polski po I rozbiorze

Example: "Hymn do miłości ojczyzny" Krasickiego to przykład klasycystycznego utworu o tematyce patriotycznej, charakteryzujący się podniosłym nastrojem i rytmicznością.

2. Franciszek Karpiński:
   • "Laura i Filon" - utwór sentymentalny, inspirowany filozofią Rousseau
   • Twórca sielanek, wierszy miłosnych i religijnych

Highlight: Cechy literatury oświecenia widoczne w twórczości Karpińskiego to sentymentalizm, kierowanie się głosem serca oraz przekonanie, że źródłem poezji jest "czułość serca".

3. Franciszek Kniaźnin:
   • Twórca poezji rokokowej

Cechy oświecenia w Polsce widoczne w literaturze:

• Satyra jako popularny gatunek literacki
• Krytyka obyczajów i poglądów grup społecznych
• Wykorzystanie ironii, karykatury i hiperboli
• Optymizm i wiara w możliwość naprawy świata

Definition: Satyra to gatunek literacki wywodzący się z antyku, który w oświeceniu przeżywał rozkwit. Charakteryzuje się ośmieszaniem i krytykowaniem obyczajów, poglądów i zachowań społecznych.

Literatura oświecenia w Polsce obejmowała również:

• Sielanki - utwory przedstawiające idylliczne życie wiejskie
• Bajki (np. "Jagnię i wilcy", "Ptaszki w klatce" Krasickiego)
• Wiersze patriotyczne

Vocabulary: Paralelizm tematyczny - technika literacka polegająca na ukazywaniu uczuć poprzez odwołania do natury, często stosowana w sielankach.

Oświecenie - powtórzenie przed sprawdzianem powinno obejmować znajomość głównych nurtów filozoficznych, cech literatury klasycystycznej i sentymentalnej oraz najważniejszych twórców i ich dzieł.

Strona 1: Podstawowe informacje o Oświeceniu

Oświecenie - powtórzenie kluczowych informacji o epoce trwającej od 1440 do 1795 roku, zakończonej trzecim rozbiorem Polski. Główne idee oświecenia obejmowały:

• Racjonalizm - rozum jako podstawowe źródło poznania
• Deizm - wiara w Boga, który stworzył świat, ale nie ingeruje w jego losy
• Empiryzm - poznanie oparte na doświadczeniu zmysłowym
• Ateizm - negacja istnienia Boga
• Liberalizm - dążenie do wolności jednostki i ograniczenia władzy państwowej
• Libertynizm - swoboda myśli i życia zgodnego z prawem naturalnym
• Utylitaryzm - dążenie do zaspokojenia potrzeb jest moralne, jeśli przynosi korzyść ogółowi

Highlight: Najważniejsze wydarzenia oświecenia w Europie to rozwój filozofii opartej na rozumie i doświadczeniu oraz powstanie nowych nurtów w sztuce i literaturze.

W sztuce dominowały dwa główne nurty:

1. Klasycyzm - charakteryzujący się nawiązaniami do antyku, uporządkowaniem, jasnością i otwartością.
2. Rokoko - cechujące się lekkością, dekoracyjnością i tematyką dworską, pasterską oraz mitologiczną.

Definition: Sentymentalizm to prąd w literaturze i sztuce, który kładł nacisk na emocje i uczucia twórców oraz innych ludzi.

Filozofia oświecenia opierała się na pracach takich myślicieli jak:

• John Locke - poznanie oparte na rozumie i doświadczeniu, koncepcja tabula rasa
• Immanuel Kant - imperatyw kategoryczny, poznanie rzeczy takich, jakimi się wydają
• Jean-Jacques Rousseau - koncepcja "dobrego dzikusa", powrót do stanu natury

Quote: Wolter: "Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe."

Literatura oświecenia - przykłady gatunków:

• Satyra
• Bajka
• Poemat heroikomiczny
• Powieść $np. "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" - pierwsza polska powieść$

Vocabulary: Decorum - zasada stosowności w literaturze klasycystycznej, polegająca na dostosowaniu stylu do tematu i gatunku utworu.